klooiblog† 2

Door mux op donderdag 1 februari 2007 19:57 - Reacties (1)
Categorie: -, Views: 2.944

In dit artikel bekijken we, met behulp van de achtergrondinformatie in mijn andere artikelen, met een kritisch oog naar de punten in het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Heeft GL ideeŽn over de volgende regeringsperiode die logisch, consistent en in het algemeen een goed idee zijn?

Lees hier het volledige partijprogramma van GL (78 pagina's).

Achtergrond en inleiding

We hebben hier geen blogserie met een saaie opsomming van punten - het hele idee van m'n verkiezingsserie is om context en betekenis te geven aan dingen die gebeuren in de politiek, zodat de lezer een beter geÔnformeerde keuze kan maken. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar het programma zelf te kijken, maar ook naar alles eromheen. Wat is de intentie van deze partij met dit programma? Hoe is het wereldbeeld van GL? Hoe hebben ze in het verleden geregeerd en gestemd?

GroenLinks heeft een ontstaanshistorie die sterk lijkt op die van de SP - met een twist. De partij is ontstaan vanuit de Communistische Partij, de Pacifistische partij, de Politieke Partij Radikalen en de Evangelische Volkspartij. Dat is nogal een heftige achterban! In tegenstelling tot de Maoistische achtergrond van de SP is GroenLinks voortgekomen uit de Marxistisch-Leninistische communistische splinter. Echter, waar SP relatief principieel voor extreem progressief beleid staat, is GroenLinks in de loop van met name de afgelopen 20 jaar veel gematigder geworden en heeft het tegenwoordig een veel toleranter, gematigder progressief karakter gekregen.

De beginjaren van de partij worden gekenmerkt door grote interne moeilijkheden met het formuleren van een ideologie, maar tegelijk ook door het succesvol verenigen van veel verschillende perspectieven door destijds partijleider Paul RosenmŲller. Sindsdien is de partijlijn vrij duidelijk geweest - pacifisme (met sterke oppositie tegen de Irakoorlog als meest opmerkelijke punt), sterk natuurinclusief beleid, progressief economisch en arbeidsbeleid en sterke rechten- en vrijheidsbeschermingen. De partij heeft daardoor door de jaren ook wel het kenmerk 'liberaal-progressief' gekregen, hoewel lang niet zo liberaal als D'66. Hoewel GL net als SP nooit in het parlement heeft geregeerd, was het wel lange tijd (zowat de hele jaren '90) de onofficieel leider van de oppositie en heeft de partij een kleine representatie in het Europees Parlement. Ook opmerkelijk is de kersverse, zeer jonge lijsttrekker Jesse Klaver die van Ojik (en spiritueel Femke Halsema) opvolgde.

GroenLinks heeft een duidelijke lijn in het verkiezingsprogramma; de economie moet om naar groene, duurzame, circulaire economie met oog voor langetermijndoelen. Het is altijd weer grappig om een beetje dat 'het is nu allemaal verkeerd, het roer moet om'-sentiment van iedere niet-centristische partij te zien, en GroenLinks doet zijn best om een toon aan te slaan die, in lijn met hun politieke aard, precies tussen SP en PvdA ligt. Op bijna ieder punt.

Het partijprogramma

Het programma van GroenLinks is ingedeeld in 8 hoofdstukken, waarbij ieder hoofdstuk een introductietekst en daarna concrete programmapunten heeft. Een soort logische vorm van het D'66-verkiezingsprogramma. De hoofdstukken zijn niet helemaal in lijn met traditionele macrothema's, dus ik heb hieronder de thema's zelf zo goed mogelijk ingedeeld waar ik ze relevant acht. GroenLinks heeft echter de volgende indeling:
  1. Groen investeren
  2. Nieuwe nivellering
  3. Kansrijk onderwijs
  4. Moderne solidariteit
  5. Eťn samenleving
  6. Prettig leven
  7. Onze democratie
  8. Rechtvaardige wereld
De taal is volledig in lijn met de meeste andere partijen, maar met meer illustraties.

Milieu
GroenLinks zet zich in op een klimaatneutrale samenleving in 2050 en stelt voor energie- en mobiliteitsbelastingen volledig op broeikasgasuitstoot te baseren. Ook worden er geen vliegvelden meer gebouwd of uitgebreid. Er wordt 2,4mrd geÔnvesteerd om dit te bereiken.
  • 95% broeikasgasreductie in 2050, 55% in 2030 en 2-3% energiebesparing per jaar, dit alles dmv een Klimaatwet. Dit is in lijn met de meeste progressieve partijen, hoewel SP en D'66 'klimaatpositief in 2050' voorstellen.
  • Kolencentrales sluiten. In de komende kabinetsperiode. Daarnaast ook het uitfaseren van kolen- en olieproductenhandel in de havens. Dat is extreem interessant en een uniek punt, maar ik vrees voor de economische repercussies als dit te snel gebeurt. Nederland is immers olieland.
  • Alle kernreactoren dicht, ook onderzoeksreactoren (Petten, Delft). Ik heb hier bij andere partijen minder een punt van gemaakt, maar ik ben het principieel niet echt eens met deze insteek. Voor mijn gevoel stoppen de meeste partijen deze punten in de programma's omdat het populair is onder kiezers, maar GL is altijd al ideologisch tegen kernenergie en vervaardiging van radioactieve materialen geweest, en dat is enigszins zonde. Er zit vťťl wetenschappelijk, medisch en maatschappelijk nut in de exploitatie van zowel kernenergie als vervaardiging van isotopen. Ondanks dat ik van mening ben dat kerncentrales en onderzoeksreactoren fundamentele, nagenoeg onoverkoombare economische nadelen hebben en dat de realiteit zal zijn dat ze toch wel zullen sluiten, ben ik het niet eens met de redenering dat we er alleen maar vanaf moeten vanwege het kernafval.
  • Gelijktrekken energiebelastingen op basis van CO2-uitstoot. Dit is een uitstekende financiŽle prikkel, zolang hij gefaseerd wordt ingevoerd (zodat de markt tijd heeft om te reageren) en een realistische CO2-prijs is, bijvoorbeeld 80-200 euro per ton CO2.
  • Groene investeringsbank. Wat hebben al deze partijen toch met een (semi)publieke investeringsbank? Zonder concreet voorstel waarom dit beter is dan een commerciŽle bank en niet gewoon een verkapte vorm van subsidie (waarvoor we al een uitstekend instituut hebben, namelijk RVO) zie ik niet hoe dit iets toevoegt.
  • Specifiek Europese richtlijnen voor circulaire economie. Weer eens wat anders; waar de meeste partijen een plek weggelegd zien voor juist lůkale initiatieven, wil GL de circulaire economie van bovenaf implementeren. Op zich zijn de ideeŽn niet slecht; een lager BTW-tarief op reparatie en grensoverschrijdende grondstoffenherwinning is zeker iets dat op Europees niveau kan worden aangemoedigd. Maar in de praktijk zie ik juist veel lokale, kleinschalige initiatieven opkomen die de weg naar lokale overheden veel makkelijker kunnen vinden.
  • Weg met de warmtewet, hele overheid groen. Veel aandacht voor implementatie van duurzame energie op overheidsland, windturbines op zee, aansporing tot verduurzaming van de bouw. Allemaal prima ideeŽn, hoewel ik iets meer diepgang had willen zien. Zet een target: willen we 3GW vůůr 2020? Dat soort dingen. Ik vind GL in dit programma wat vaag.
  • Twee nieuwe natuurgebieden: Markerwadden en Oostvaarderswold. Plus aaneensluiting van al onze natuurgebieden. Ja, is uiteraard een goed idee, hoewel de rijksoverheid al jaren veel natuurinclusiever is in alle aanbestedingen en al deels hiermee bezig is. GL stelt geen verboden in voor bouwen in vrije gebieden, alleen hogere kosten.
  • Geen nieuwe snelwegen. Opmerkelijk is ook dat de A13/A16, waarvoor reeds voorbereidingen worden gedaan, ook wordt gestopt.
  • Geen transgenetische mutatie. Genetische modificatie van organismen kan zowel door bepaalde bestaande genen te veranderen (cisgenese) als door genen vanuit andere diersoorten te transplanteren (transgenese). GL wil geen transgenese. Tja, puur biologisch en voedseltechnisch gezien is dit bullshit. Wat is er nou concreet gevaarlijker voor de volksgezondheid of het milieu aan transgenese? Daarnaast loopt dit hopeloos achter op de feiten; door enkele gigantische sprongen in het laatste jaar is gene tailoring, dwz het ontwerpen van organismen, zeer dichtbij aan het komen.
  • Natuurinclusieve landbouw, geen bio-industrie. Ik heb hierover al e.e.a. gezegd in het programma van SP. Kort gezegd ben ik het hier niet mee eens, ik zie liever evidence-based technologische verbeteringen zoals we al decennialang doen.
  • Hoger BTW-tarief op vlees en keurmerk Beter leven. Het eerste ben ik het zeker mee eens (vleesconsumptie is veruit de grootste individuele schade die je aan het milieu verricht), het tweede niet zozeer. Het Keurmerk Beter Leven gaat uit van geantropomorfiseerde en deels bewijsloze criteria voor veehouderij, veevoer en exploitatie. Dieren zijn geen mensen, ze ervaren de wereld niet automatisch beter als ze zich in een situatie bevinden die wij als mensen beter zouden achten. Liever zie ik een puur evidence-based keurmerk als leidraad, zeker als de overheid dit oplegt.
  • Sterke stimulering elektrisch rijden met o.a. alle bussen elektrisch, kilometerheffing op basis van verstopping en vervuiling en uiterlijk 2025 alle voertuigen elektrisch. Daarnaast ook een landelijk dekkend laadpalennetwerk. Gezien ik diep in dit onderwerp zit met mijn werk en interessegebied kan ik niet anders zeggen dan: uitstekende ideeŽn, allemaal. Er zitten nagenoeg alleen maar voordelen hieraan, afgezien van potentieel beperkt aanbod op korte termijn van elektrische voertuigen. Ik schrijf hier ongetwijfeld nog eens een uitgebreid blog over.
  • Geen uitbreiding Schiphol, vervanging door snelle treinverbindingen. GL is de enige (grote) partij die geen nieuwe vliegvelden en geen uitbreiding van Schiphol wil. Er is vanuit milieu-oogpunt wat voor te zeggen, maar de economische implicaties zijn ook significant.
Arbeid en economie
Belastingregels worden Europees gelijkgetrokken om ontduiking te voorkomen, belasting wordt gedeeltelijk van IB naar vermogensbelasting verlegd en vaste banen worden aantrekkelijker gemaakt. In totaal verwacht GL 5,1mrd te besparen op sociale zekerheid.
  • Onjuiste bewering over verschil tussen arm en rijk. Groenlinks beweert op pagina 15 dat 'al dertig jaar het verschil tussen arm en rijk groter wordt'. Dit is alleen in de meest technische zin waar, maar iedere econoom zal je vertellen dat het nagenoeg gelijk is gebleven, zowel op 5-95% als 10-90% metrieken. Nederland doet het verhoudingsgewijs in Europa heel erg goed op dit gebied, zelfs. Dit sentiment dat de rijken alleen maar rijker worden is correct - in het buitenland! In het Verenigd Koninkrijk en de VS is dit heel erg sterk het geval. In Nederland? Het minst van al onze buurlanden, zelfs minder dan ScandinaviŽ. Ik ben er niet van gecharmeerd als een heel hoofdstuk wordt gebaseerd op zo'n misleidende zin.
  • Geharmoniseerde VPB. Dit is een goed idee, en heb ik reeds in het D'66-programma besproken.
  • (Klein beetje verborgen) Heffing op financiŽle transacties. Dit is een effectief middel om speculatie, hoogfrequente handel en meer economisch onproductieve financiŽle handelingen terug te dringen. Hoewel de financiŽle sector hier aanzienlijke inkomsten mee misloopt, ben ik het in principe hier mee eens.
  • Hogere arbeids- en combinatiekorting. Dit is een effectieve inkomstenbelastingdaling voor voornamelijk lagere en middeninkomens. Om dit te betalen worden hogere inkomens zwaarder belast met een nieuwe belastingschijf. GL zegt hier nagenoeg hetzelfde als de SP, maar implementeert het vťťl gematigder, waardoor ik het er beter mee eens kan zijn.
  • Versnelde afbouw HRA. Geen verdere invulling.
  • Piketty-belasting (progressieve vermogensbelasting). Dit is ietsjes anders dan wat we nu hebben (vrijstelling tot ca. 21000 euro). Ik ben het absoluut eens met vermogensbelasting als nivellerende maatregel, maar dit wordt in de meeste gevallen alleen haalbaar geacht als nagenoeg vervanging van inkomstenbelasting, niet er nog eens bŪj. Het lijkt erop dat GL vermogen vooralsnog vrij laag belast (OZB-achtig), wat me een goed compromis lijkt, maar ik heb twijfels bij de houdbaarheid op lange termijn.
  • Meer gelijktrekking flex- en vaste banen. Door middel van hogere (maar niet volledig gelijke) premies op flexcontracten en verplichte transitievergoedingen voor flexwerkers. Ook deels voor ZZP'ers. Dit is stap in de goede richting.
  • AOW omhoog naar een normale levensstandaard. Iedere partij wil zowat de AOW omhoog gooien, dus ik overwoog dit punt niet mee te nemen, maar het is goed om te zien dat GL dit kwantificeert op basis van koopkracht. Momenteel is de koopkracht op een AOW-pensioentje aanzienlijk lager dan de laatste officiŽle vaststelling (ergens begin deze eeuw). Het is absoluut tijd dat dit weer wordt geÔndexeerd aan de koopkracht.
  • Quota op werknemers met een beperking, dat wil zeggen, grotere bedrijven moeten een bepaald aantal mensen met een beperking aannemen. Dit is opmerkelijk, gezien elders de partij niet bijzonder autoritair is in de maatregelen. Vergelijkbaar met vrouwenquota is dit doorgaans een politiek lastig punt.
  • Individueel scholingsbudget voor iedereen. Dit is opmerkelijk in de zin dat het persoonlijk is, dwz het budget wordt niet uitgegeven door de werkgever. Er worden ook scholingsvouchers verleend aan werklozen. Geweldig idee, de economische efficiŽntie van dit soort maatregelen is through the roof.
  • Geen tegenprestatie bijstand, experimenten basisinkomen. Helemaal mee eens. Er is aardig wat geŽxperimenteerd met participatieverplichting, met name vanuit conservatieve regeringen, maar ondanks dat ik het hier in principe mee eens ben, is geen enkele implementatie effectief geweest in het verbeteren van structurele werkloosheid. Het kost bovendien een hoop geld. GL is voor het experimenteren op grote schaal met basisinkomens, en gezien ik van mening ben dat technologische werkloosheid op korte termijn een realiteit zal zijn kan dit niet snel genoeg gebeuren.
  • Twee maanden ouderschapsverlof voor de partner. Het lijkt echt alsof GL gemiddeld is tussen SP en PvdA. Meer dan 1 maand, minder dan 3.
  • Vierdaagse werkweek (op termijn) de norm. Geloof het of niet, dit is een stokoud idee. Reeds meer dan een eeuw geleden verwachtten economen technologische werkloosheid die moest worden opgevangen door verkorte werkweken (en proportioneel hogere uurlonen). Zolang kortere werkweken worden gekoppeld aan hoger uurloon vind ik dit een uitstekend idee, met name met de technologische ontwikkelingen aan de horizon.
  • Bestrijding van arbeidsdiscriminatie met mysterysollicitanten. Dit neigt naar uitlokking, en dat is heftig onwettig.
  • Geen concrete bouwvolumes huizen. GL stelt dat er meer sociale huurwoningen moeten komen, dat sociale huurwoningen energiezuiniger moeten worden, maar stelt niets concreets voor. We weten dat het benodigd volume tussen 50k en 120k per jaar moet zijn, dus noem dan iets!
  • Woningnood studenten, starters oplossen door leegstand te bewonen. Klinkt wederom leuk, maar het onderliggende probleem wordt niet opgelost. Kraakverboden opheffen is niet effectief, want studenten en starters zijn geen krakers. Belemmeringen voor wooncoŲperaties lossen het evenmin op. Leegstand los je op door partiŽle leegstand financiŽel aantrekkelijker te maken en onderhoud/renovatie van oude panden financiŽel te stimuleren. Een andere maatregel - het verhogen van huren voor scheefwoners - is juist weer een totaal perverse prikkel. Dan willen corporaties alleen nog maar scheefwoners - daar verdienen ze meer aan!
Onderwijs
Doorstroomrecht en genereus kinderopvangbeleid. Dit kost 2,8mrd extra.
  • Geen openbare Cito-scores meer. Ai, dat is ťcht een lastig punt. GL heeft zeker een punt dat Cito-toetsen worden gebruikt als marketinginstrument door scholen, maar je hebt ook harde, meetbare kwaliteitscijfers nodig om te zien of het goed gaat met een school, scholengemeenschap of cluster. Momenteel zijn met name basisscholen bijzonder ongekwantificeerd; je bent voor de keuze om je kind naar een school te doen afhankelijk van de meningen van andere ouders en zeer beperkte kwaliteitsindicatoren. Een Cito-toetsscore is geen perfecte kwaliteitsmaat, maar het is beter dan niks.
  • Bredere brugklassen. Niet onvoorwaardelijk. Ik kom uit een VWO/WO-achtergrond, en een bredere brugklas zou voor mij betekenen (en we hebben dit onderzocht) dat ik simpelweg dommere, minder stimulerende kinderen om mij heen zou hebben die het niveau van mijn onderwijs omlaag hadden getrokken. Omgekeerd zorgen 'dakpanbrugklassen' dat zwakkere leerlingen zich kunnen optrekken aan de sterkere, dus daar kan het wel een goed effect hebben. Daarnaast is het afhankelijk van de implementatie of je dit puur op brugklassen aanzet, of helemaal doorgaat tot maatwerkonderwijs.
  • Doorstroomrecht ('stapelen'). Tja... ik zie hier weer het stokpaardje van vele partijen staan: betere schakelprogramma's van HBO naar WO, en nee mensen. Dit gaat hem gewoon niet worden. Als je geen academisch denkniveau hebt, red je het simpelweg niet op de universiteit, hoeveel schakelprogramma's je ook ontwerpt. De success rate van schakelaars op de TU Delft - waar ik heb gestudeerd - was dramatisch laag, met voornamelijk oudere, reeds academisch ingestelde studenten die het wťl halen. Er zit een werkelijk gigantisch gat tussen zoiets als de Hogeschool van Amsterdam en TU Delft. Om hier een echt recht van te maken - dwz instellingen moeten een schakelprogramma aanbieden voor lagere niveaus - is een sysiphusarbeid. En dan bedoel ik dit niet alleen op hbo-wo, maar ook (v)mbo-hbo.
  • Zeer zwakke hervorming Artikel 23. Bijzonder onderwijs blijft gedoogd in huiselijke kring ('home schooling'), non-religiositeit wordt niet bekrachtigd. Jammer om te zien van een anderszins zo progressieve partij.
  • Drie dagen per week kinderopvang tussen 6mnd-4j. Eťn van de grootste kinderopvangmaatregelen van alle partijen - niet drie dagdelen, maar drie hele dagen (6 dagdelen). Dit is een zťťr goed punt voor de ontwikkeling van het kind.
  • Afschaffing harde knip. Eindelijk een partijprogramma waar dit in zit. Ja! De harde knip was objectief onnodig en schadelijk voor de voortgang van studenten.
Zorg
Nominale premies gaan omlaag en worden door progressieve belastingpremies vervangen. Euthanasie en abortuis niet meer strafbaar. Dit gaat 4,7mrd extra kosten.
  • Lagere nominale premie zorgverzekering, progressieve belastingen. Met andere woorden: progressievere kostendeling. Arme mensen betalen nominaal minder (en krijgen dan, naar ik aanneem, lagere subsidies), rijke mensen nominaal meer. Klinkt leuk, maar is in feite een sigaar uit eigen doos. Kostendeling is reeds zeer progressief, met uitzondering van het Wettelijk Eigen risico.
  • Gerichte preventiecampagnes en -regels, bijvoorbeeld normen op zout- en caloriegehalte van producten, stimuleren fietsgebruik en doelgroepgerichte campagnes vanuit gemeenten en verzekeraars. Rookvrije gemeenschap. Meest opmerkelijke hier is het reguleren van voeding op non-toxische inhoud (ook wel bekend als 'suikertax' of 'vettax') - dit is een tijdje populair geweest, maar nooit echt effectief geÔmplementeerd. De rest ben ik het mee eens, hoewel dit grootendeels al wordt gedaan.
  • Integraal, breed PGB. Van alle partijen die ik heb bekeken is dit de ruimste interpretatie van landelijke invoering van het PGB. Het PGB is voor GL ook van toepassing op ondersteuning bij participatie en scholing, niet alleen zorg en wonen. Interessant, maar ik voorzie vťťl meer complexiteit bij de implementatie. Liever zie ik gewoon een verbatim invoering van de PGB-pilots in Delft en Woerden, en bouwen we daarop voort.
  • Potentieel Europese inkoop medische middelen. GL zegt niet expliciet dat we meteen op Europees niveau gaat, maar houdt de mogelijkheid open. Dat gaat bijna net zo ver als D'66. Zoals ik daar al heb gezegd: dat doe je niet zo makkelijk, ik zou lekker bij de Benelux beginnen.
  • Zorgverzekeraars verliezen winstoogmerk. Tja, slecht idee eerlijk gezegd. We hebben een systeem van gereguleerde marktwerking, met de nadruk op ontzettend zware regulatie. Inkomens, winsten per product, winsten per polis, van alles wordt al gemaximeerd bij zorgverzekeringen. Het zijn praktisch semi-overheidsinstituten, maar het beetje marktwerking (winstbejag) dat overblijft zorgt wel voor positieve resultaten, zoals doelgroeppolissen. Haal je het winstoogmerk weg, dan haal je ook de stimulans daarvoor weg. Winst maken betekent niet automatisch dat je als zorgconsument meer betaalt!
  • Abortus en euthanasie uit Wetboek van Strafrecht. Dat is ontegenzeggelijk een slecht idee. Het werkt namelijk zo: als je *legaal* abortus of euthanasie pleegt als arts, moet je dit melden en word je meteen vervolgd. Niet om je te straffen, maar om ervoor te zorgen dat je het volgens het boekje doet en geen fouten maakt. Fouten zijn namelijk verschrikkelijk voor de arts - deze dingen tillen emotioneel zwaar. Dit is een juridische manier om deze zaken binnen de beroepsgroep houdbaar te maken. Als abortus en euthanasie uit het WvS worden gehaald, moet het hele proces op een andere manier geformaliseerd worden.
Veiligheid en defensie
GL zet zich in op legalisering van softdrugs en een beperkte begrenzing van privacyschending door de overheid en relatief sterke waarborgen voor privacy t.a.v. bedrijven. Hier wordt naar verwacht 200 miljoen aan uitgegeven.
  • Hervestiging vluchtelingen volgens UNHCR. Ieder programma dat dit expliciet noemt benadruk ik, want dit is wat mij betreft hoe het altijd had moeten gaan. De vage afspraken binnen de EU die post-se bedacht zijn waren destabiliserend. We hadden altijd al hervestiging van vluchtelingen op basis van onze VN-verdragen moeten doen.
  • Geen sleepnet, publicatie van taps. Met name dat laatste punt is relatief zeldzaam in de partijprogramma's van grote partijen. Hier is niets op tegen, zolang het maar bij dat soort kwantitatieve data blijft.
  • Zware nadruk op rehabilitatie, voorwaardelijke vrijheid na 20 jaar. Lange straffen worden na 20 jaar heroverwogen. Zoals ik al in het stuk over D'66 heb geschreven is dit effectief en een goed idee. Rehabilitatie is the way to go.
  • Legalisering alle softdrugs. Weinig verdere diepgang over het hoe of wat.
  • Afschaffing identificatieplicht. Opmerkelijk, maar ik zie niet waarom op het moment - er is nagenoeg geen vervolging op dit punt.
  • Relatief zwakke privacywaarborgen t.a.v. overheid. Ontwerp is 'privacy-vriendelijk' en gebruik van big data en profilering wordt inzichtelijk, maar niet specifiek aan banden gelegd. De zin dat 'persoonsgegevens die door de overheid worden verzameld in Nederland worden opgeslagen' is wat wereldvreemd - dat is niet het punt. Het punt is dat de data ergens centraal staat, en door een kwaadwillende entiteit kan worden gehackt. Er worden wel periodieke audits voorgesteld.
  • Digitaal briefgeheim, netneutraliteit, geen geoblocking, geen downloadverbod. Ook een wettelijk verschoningsrecht voor journalisten (ondergewaardeerd PPNL-punt).
Anders, namelijk
Geen consumentenvuurwerk, aantrekkelijker en uitgebreider OV/fietsinfra, deliberatieve democratie en verhoging van ontwikkelingssamenwerking. Dit kost alles bij elkaar 3mrd.
  • Verbod op consumentenvuurwerk. Interessant, de enige grote partij die dit wil. Hoezeer ik hier ook voor ben (ik heb een persoonlijke hekel aan vuurwerk) gaat dit gewoon niet op korte termijn gebeuren. Natuurlijk, op de lange termijn zal vuurwerk steeds minder sociaal acceptabel worden en gaan we AustraliŽ e.d. achterna met een verbod, maar op de korte termijn hebben we vele buurlanden met vrij verkrijgbaar vuurwerk en een 'traditie' van consumentenvuurwerk. Geen enkele andere partij hangt dit aan. Voornamelijk een symbolisch punt dus.
  • Een aantal concrete verbeteringen voor mobiliteit. Verplichte fietsparkeerplaatsen, fietspaden en andere voorzieningen op bedrijventerreinen als onderdeel van ruimtelijke ordening is long overdue. Ook het verbreden van het spoor bij Ravenstein, meer nachttreinen buiten de randstad en een snelle trein op het HSL-tracť zijn allemaal goede ideeŽn. Wifi en stopcontacten als verplicht in treinen is leuk bedacht, maar powerbanks en 4G zijn tegenwoordig de norm.
  • Verlaging snelheid op snelwegen op punten. 80km/h rondom steden, 120km/h elders, 80-100 waar nodig. Ja, dat is objectief een goed idee, hoewel het ontzettend moeilijk is om uit te leggen aan mensen dat langzamer rijden ervoor zorgt dat je overal sneller bent en we minder wegen nodig hebben. Verkeerstheorie ter referentie.
  • Lagere OV-tarieven. Enige partij die dit ondubbelzinnig stelt. Ten opzichte van koopkracht is OV alleen maar goedkoper geworden de laatste 20 jaar, dus ik weet niet of dit zo hard nodig is, maar prima. OV verwijdert bewijsbaar mensen uit de auto en vervuilt maar een fractie van auto's. Je kunt best ver gaan met het subsidiŽren van OV zonder negatieve macro-economische effecten.
  • Langzame afbouw Koninkrijk tot republiek, met als eerste afschaffing van majesteitsschennis en op termijn een gekozen staatshoofd.
  • Deliberatieve democratie. Dit is een moeilijke term voor een complexere vorm van directe democratie, waarbij publiek debat en niet ja/nee referenda centraal staan. Zoals niemand zal verrassen ben ik hier heftig vůůr, maar in de praktijk blijkt dat deze vorm van directe democratie bepaalde... elitaire personen, danwel mensen die niets beters te doen hebben aantrekt. In plaats van een representatieve directe democratie krijg je daardoor een soort tweede 'professionele onbetaalde politiek'. Oplossingen hiervoor zijn in mijn ogen jurypolitiek (waarbij mensen willekeurig worden opgeroepen voor specifieke, kortlopende onderwerpen) of oproeppolitiek (hetzelfde, maar dan voor langere termijn).
  • Afschaffing Eerste Kamer. Hier heb ik al e.e.a. over geschreven bij SP.
  • Leeftijd kiesgerechtigheid naar 16. Vind ik een uitstekend idee, daardoor kan politieke geletterdheid wellicht ook beter in het onderwijs worden verwerkt. Opkomst bij 18-24-jarigen is nog altijd lager dan iedere andere leeftijdsgroep.
  • Europees Monetair fonds en Euro-obligaties. Daarnaast ook een gezamenlijk belastingbeleid. Dit zit heel dicht tegen een Federaal Europa aan - wanneer directe belastingen kunnen worden beperkt of gecontroleerd door Europa. Niet iedereen zal het daarmee eens zijn, ondanks dat het economisch gezien een hoop zou oplossen. Fijn om te zien dat ook GL voor het EMF is.
  • De facto Europees Leger. Door middel van specialisatie op landgebied en Europees centraal gezag bij verdragsmissies.
  • Verhoging ontwikkelingssamenwerking. Interessant is dat klimaatondersteuning hier nog bovenop komt. Dit is een goed idee! Ontwikkelingssamenwerking is nog veel effectiever dan de meeste progressieve maatregelen in het vermenigvuldigen van de resultaten. We zijn een zeer rijk land - ťťn van de rijksten ter wereld. Hoezeer ik ook niet gediend ben van het weggeven van mijn zuurverdiende centen aan onbekenden, kan mijn mening me hier niet schelen. Dit is goed voor de wereld en effectief in het bereiken van zijn doelen.
  • Geen goedkeuring CETA, TTIP, TiSA. Met name op het gebied van verlagingen van sociale- en milieustandaarden ten behoeve van de handel. Dit is een uitstekend uitgangspunt, hoewel simpelweg heroverwegen van de verdragen ook effectief kan zijn.
Conclusie
Ik denk dat ik in mijn conclusie vrij accuraat was - GroenLinks zit dicht tegen D'66 aan op veel punten en is elders een perfect gemiddelde tussen PvdA en SP. Helaas betekent dit ook dat de partij in heel veel gevallen onspecifiek en beknopt is in het uitwerken van de programmapunten - een vervelende eigenschap die ze van de SP lijken te hebben overgenomen. Veel punten zijn kwalitatief prima, maar zonder meer uitleg kan ik niet zeggen hůe goed ze zijn. Is het puur symboolpolitiek of zet dit flinke zoden aan de dijk? Ik weet het niet, en dat maakt me onzekerder dan bij de meeste andere partijen. Hoe dan ook:

Positief:
  • Hartstikke prima milieubeleid
  • Vierdaagse werkweek
  • Zeer ruime kinderopvangnorm
  • Sterke Europese samenwerking op belangrijke punten: militaire specialisatie, EMF, groeipact
Negatief:
  • Minpunten voor een onwaarheid over Gini-coefficient
  • Verwijderen winstoogmerk voor verzekeraars
  • Abortus en euthanasie niet-strafbaar stellen zonder vervangend juridisch kader
Fiscale effecten volgens het CPB
Lees hier het volledige rapport van de CPB met de fiscale analyse van alle partijprogramma's.

https://tweakers.net/ext/f/yJVwuQelVuAaQAjxioSv1NgH/full.png

Ik wil graag beide grafieken samen bekijken. Het is namelijk best een prestatie wat GL hier doet:

https://tweakers.net/ext/f/x7f0sTcRnwpB4bR2SaR3TVnV/full.png

In de spreiding zien we een zeer gematigd progressief beeld; lage inkomens gaan er relatief op vooruit, maar iedereen profiteert van een kleine hoeveelheid groei. Alleen rijke gepensioneerde tweeverdieners zien een stagnatie. Ook elders scoort GroenLinks relatief gematigd. Maar kijk eens naar die Gini-verbetering, koopkracht- en werkloosheidsontwikkeling. Ze scoren overal zeer goed zonder ťťn specifieke bevolkingsgroep hard te raken. Dit is des te opvallender met een aantal vrij ingrijpende maatregelen zoals het progressiviseren van het belastingstelsel. Wat mij betreft is dit ťťn van de beste balansen die een partij kan slaan.