klooiblog 2

Door mux op donderdag 1 februari 2007 19:57 - Reacties (1)
Categorie: -, Views: 2.847

Veiligheid en justitie

In veel opzichten is defensie en veiligheid een bezigheid van vervlogen tijden. We voeren al enkele decennia geen oorlog meer, en de bulk van de conflicten op ons continent zijn interne conflicten, geen oorlog. Ons ministerie van defensie - en alle daaruit voortvloeiende instituten voor veiligheid en (internationale) justitie - heeft dan ook een heel ander takenpakket vandaag dan waarvoor het origineel was opgezet.

Oorlog

Laten we het kort hebben over waarom je Łberhaupt een ministerie van oorlog - in moderne tijden defensie - wilt hebben. We weten dat historisch de mens grootendeels heeft geleefd op militaire traditie; In de prehistorie was de motivatie achter de meerderheid van onze technologische stappen niet voortplanting, voedsel of een dak boven ons hoofd, maar macht en strijd. Het begin van geschreven geschiedenis staat in het teken van oorlogen op een schaal die vandaag de dag ondenkbaar zouden zijn; legers van honderdduizenden mannen, ieder met aankleding en wapens die minstens een man-jaar aan werk of investering hebben gekost om te maken. In een tijd dat er nog maar 50-100 miljoen mensen op aarde rondliepen.

http://eh.net/encyclopedia-graphics/eloantra002.gif

Ik heb het hier eerder over gehad; ťťn van de belangrijkste redenen om Łberhaupt te beginnen met het innen van belastingen en het organiseren van een samenleving op een hoger niveau dan dorpen of landerijen is het hebben van grote militaire uitgaven. In die zijn zijn financiŽle systemen en defensie zaken die met elkaar mee zijn geŽvolueerd. Dit is vandaag de dag behoorlijk aan het veranderen.

Historisch was de groei van een samenleving grootendeels gelimiteerd door het kunnen verbouwen van voldoende voedsel. Voorbij de noodzaak voor voedsel was ook het verkrijgen van andere grondstoffen een belangrijke reden voor conflict en uitbreiding van staten. Vandaag de dag is dit niet meer zo. Met name met het opkomen van de natie-staat - een sterk georganiseerde, relatief homogene eenheid met een centraal gezag en erkende landsgrenzen - werd het steeds duidelijker wat van wie is. Door de opkomst van diensten- en handelgedreven economieŽn werd het steeds belangrijker om zekerheid te hebben en om mensenlevens te sparen. Innovaties in het genetisch modificeren van dieren en planten (domesticatie) zorgden ervoor dat historisch waardevolle gewassen met een beperkt leefklimaat opeens overal verbouwd konden worden, wat specifieke stukken land een stuk minder speciaal (en dus veroveringswaardig) maakte.

Dit alles heeft er feitelijk voor gezorgd dat er eigenlijk geen oorlogen meer nodig of wenselijk zijn. Het merendeel van conflicten gaat nu niet over het winnen van land en grondstoffen, maar over interne politiek en in sommige gevallen onenigheid over de locatie van landsgrenzen (dwars door etnische gebieden heen bijvoorbeeld). Daarnaast worden veel conflicten zonder bloedvergieten gevoerd; handelsspionage, economische sancties en cyberaanvallen zijn steeds meer de kerntaak van militaire apparaten.

Dit alles maakt het wat moeilijk om over defensie te praten. Veel historische en tot de verbeelding sprekende termen zoals oorlogsgereedschap (vliegdekschepen, gevechtsvliegtuigen), organisatie-eenheden (brigade, peloton) en tactiek is niet meer echt relevant. Als je daar wel in bent geÔnteresseerd, heb ik hier een geweldig Youtube-kanaal voor je:



Dus wat doet defensie wťl?
Vandaag de dag zijn de taken van defensie, in willekeurige volgorde:
  • Inlichtingendiensten beheren. De meerderheid van veiligheidstaken komen neer op robuuste inlichtingen.
  • Meedoen in internationale vredesmissies. Hierover later meer.
  • Bijstand leveren aan interne problemen; natuurrampen, rellen, terrorisme
  • Oude conflicten van lang geleden afwikkelen.
  • Een afschrikmiddel zijn voor opportunistische vijanden
Verschillende militaire machten in de wereld hebben andere prioriteiten. Er zijn nog een aantal ‘klassieke’ oorlogsmachines, bijv. Noord-Korea en de VS. Er zijn inmiddels ook landen die hun hele defensietak hebben opgeheven en enkel nog een kleine aparte inlichtingendienst aanhouden, bijvoorbeeld Finland en Japan. Maar over het algemeen is de bovenstaande lijst in grote mate wat landen doen met hun defensiemachten.

Inlichtingendiensten hebben altijd al een sleutelrol gespeeld - ook in oorlogstijd (zie bijv. Enigma). Nu dat oorlogvoering steeds meer gericht wordt op handel, logistiek, infrastructuur en recent zelfs staatsgeorganiseerde cyberoorlogvoering, worden inlichtingendiensten steeds een centraler deel van de krijgsmacht. De voordelen zijn duidelijk; zonder fysieke interactie kan de economie, logistiek of politieke macht van de vijand worden aangevallen.

http://www.zekerwel.nl/images/Politiek/aivdstats.jpg

Onze fysieke krijgsmachten hebben al erg lang geen echte oorlogen meer hoeven voeren, maar het is zonde om miljarden euro’s aan materieel en getrainde professionals stil te laten zitten. Daarom worden ze vaak, onder de vlag van verschillende verdragsorganisaties en internationale verbanden, uitgezonden naar andere conflictgebieden waar we uit solidariteit humanitaire en soms militaire hulp bieden. In ruil hiervoor beloven de andere leden van deze organisaties ons ook bij te staan met hulp in tijden van nood. Impliciet zijn dit soort organisaties ook een onderhandelingsmiddel voor juridische, regeltechnische en economische samenwerking.

Intern hebben we weliswaar in lange tijd al geen echte conflicten meer gehad, rampen komen wel af en toe voor. De ingenieursafdeling van het leger - de genie - helpt dan vaak met het afdammen van overstromingen, opzetten van tijdelijke bruggen, enz. De luchtmacht en marine helpt met evacuaties en loodsen. Dit is in onze omgeving, zeker met aanstaande klimaatverandering, geen overbodige luxe.

Wanneer je de website van het Ministerie van Defensie nu zou bekijken, kan ik al gokken wat erop staat: een hoop nieuwsberichten over lang vervlogen conflicten in onze voormalige koloniŽn en afhankelijkheden. Ondanks dat dit nu vaak diplomatieke zaken zijn, is Defensie hier nauw bij betrokken. We geven nog steeds een hoop ontwikkelings-, defensie- en noodhulp aan onze reeds zelfstandige ex-koloniŽn, vele decennia na dato. Dit gaat vooral door defensie. Deels is dit omdat deze landen geen eigen professioneel leger kunnen bijhouden, maar deels ook omdat we dit hebben afgesproken bij afsplitsing.

Als laatste is een historische reden voor een klein staand leger altijd geweest dat dit opportunistische imperiale machten zou afschrikken. Gezien we in een wereld van brede globalisering en gigantische verdragsorganisaties leven, kan ik me niet meer voorstellen dat dit hier serieus wordt genomen. Desondanks is het nuttig dit te noemen, gezien het in sommige landen een legitieme reden voor defensie-uitgaven is.

Justitie

(Internationale) Veiligheid kun je niet alleen waarborgen met een krijgsmacht, je hebt ook effectieve bekrachtiging van wetten nodig. Ik ga nu even heel snel over deze concepten heen als ‘refresher’, en gooi zowel interne als internationale zaken op ťťn hoop.

Wetten zijn sociale constructies
Eigenlijk het belangrijkste concept dat je bij iedere vorm van justitie moet indenken is dat wetten niks anders zijn dan afspraken binnen een samenleving. Er zijn geen inherent illegale dingen; dingen zijn alleen illegaal, crimineel of fout als we samen, met z’n allen, hebben besloten dat het zo is. Deze afspraken heten wetten. We maken ook afspraken over wat er moet gebeuren als deze wetten worden overtreden; dat is ons penitentiair systeem. De manier waarop we beslissen of iemand een wet heeft overtreden heet de rechtsgang.

Wat ik hiermee wil zeggen is dat het letterlijk onmogelijk is om criminaliteit uit te bannen. Zolang er wetten zijn en zolang er mensen met menselijk gedrag zijn, zullen overtredingen mogelijk zijn.

Rechtsgang
Allereerst moet een strafbaar feit geconstateerd worden. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan door de politie, die in de rechtsgang zowel een handhavende als constaterende - en in sommige gevallen zelfs direct straffende - functie heeft. De politie heeft overigens arguably nog een belangrijkere functie: het totstandbrengen van een gevoel van veiligheid, dat wil zeggen: het geruststellen dat rechtmatig functionerende burgers effectief beschermd worden (door de staat) tegen strafbare feiten, zonder daarbij zelf onrechtmatig door de staat te worden bejegend.

Er zijn verschillende rechtssystemen, maar zo goed als de hele wereld heeft een juridisch systeem, dat wil zeggen: de verdachte en de aanklager doen allebei op gelijke voet hun woordje voor de rechter. Deze weegt de verhalen van beide kanten, bepaalt of de verdachte schuldig is en legt hem een straf op. Indien een straf is opgelegd, wordt deze uitgevoerd door het penitentiaire systeem.

Dit is niet universeel. En bovendien is dit maar een microscopisch klein deel van het verhaal. Allereerst zijn niet alle rechtsbanken gelijk geschapen; afhankelijk van je rechtssysteem kun je aparte rechtbanken hebben voor:
  • Civielrechtelijke zaken - vaak economische kwesties tussen burgers of burgers en de overheid, bijvoorbeeld schadevergoedingen.
  • Strafzaken - zaken waarin schuld moet worden vastgesteld met betrekking tot het breken van een wet
  • Bestuursrechtelijke zaken - zaken waarin een burger het oneens is met (een toepassing van) bestaande regels
  • Kantonrecht - een onderverdeling van civielrecht, vaak de meestvoorkomende, eenvoudige zaken
  • Snelrecht - in sommige situaties kan het voorkomen dat een stortvloed aan overtredingen naar de rechter wordt gestuurd (bijvoorbeeld bij rellen), hiervoor wordt voor de meestvoorkomende zaken dan een toegewijde rechtbank aangewezen die deze zaken versneld behandelt
  • Jeugdrecht - voor wetsovertredingen (en deels civiele zaken) met betrekking tot verdachten of verdedigers onder de 18 jaar
  • Economische delicten - overtreding van financiŽle of economische regelgeving, vaak betrekkend op zeer grote bedragen
  • Oorlogsrecht - waar oorlogsmisdaden (terrorisme, marteling, militaire tucht, defectie) worden behandeld
  • Internationaal recht - waar overtreding van internationale afspraken worden behandeld.
  • Juridisch recht - rechtssysteem-inception. Dit is meestal de ‘High Court’ of ‘Hoge Raad’ die beslissingen neemt over de rechtsgang zelf, zonder inhoudelijk op zaken in te gaan.
http://passie.horeca.nl/imported_data/noordhoff_22218_WR9G9CH1.gif

Ook binnen de rechtbank is het lang niet altijd hetzelfde. Sommige landen gebruiken het voorheen genoemde pure rechterssysteem, maar in veel landen bestaan jurysystemen, waarbij een willekeurige selectie van burgers wordt opgeroepen en gevraagd om over de schuld- en soms ook de strafhoogtevraag te beslissen. Dit jury-oordeel kan wel of niet bindend zijn.

Nadat een strafoordeel is geveld, kan de verdediging (de vertegenwoordiging van de verdachte plus de verdachte zelf) overwegen om in hoger beroep te gaan. Hierbij wordt een hogere rechter gevraagd om nog eens naar de zaak te kijken. Vaak is dit beperkt tot alleen hogere rechters (en kun je dus niet meer dan 3-5 keer in hoger beroep gaan, afhankelijk van hoeveel rechtslagen er zijn) en kan er soms alleen in hoger beroep worden gegaan met nieuw bewijs.

Rondom de rechtsgang zijn ook veel variaties mogelijk. In de meeste systemen heb je recht op representatie; dat wil zeggen dat als je niet in staat bent (bijv. om financiŽle redenen) om een advocaat te vinden, dat je een advocaat toegewezen krijgt die jouw zaak verdedigt. Ondanks dat de rechtsgang vrijwel altijd uitgaat van onschuldigheid tot het tegendeel bewezen is, moet je soms je rechtszitting afwachten onder huisarrest, in een tijdelijke cel (soms onder borgsom) of anderszins zonder volledige burgervrijheden.

Kort gezegd is dit hoe 95% van de landen in de wereld dit aanpakken. Er bestaan ook totaal andere systemen. Er zijn systemen zonder hoor en wederhoor, waarbij het recht direct kan worden toegepast wanneer iemand op heterdaad wordt betrapt. Dit is in veel juridische systemen ook het geval - dit heet een proces-verbaal. Het verschil met niet-juridische systemen is dat in dit geval de beslissing niet kan worden aangevochten.

Als laatste is het nog belangrijk onderscheid te maken tussen verschillende overtredingssoorten. Deze bepalen namelijk in grote mate wat er kan gebeuren met een verdachte. In Nederland maken we onderscheid tussen overtredingen en misdrijven. De eerste is enkel met een geldboete of in zeldzame gevallen een arbeidsstraf (plantsoenen schoffelen) te bestraffen, de laatste gaat gepaard met vrijheidsstraffen (gevangenisstraffen). Daarnaast bestaan er in sommige systemen ook nog middenvormen (‘misdrijven’), economische delicten, misdrijven tegen mensenrechten, misdrijven tegen soevereiniteit, enz.

Ook is het nuttig om immuniteit te noemen; in sommige rechtssystemen genieten speciale personen immuniteit, dat wil zeggen dat ze niet vervolgd worden voor de meeste overtredingen. Hier zijn meestal wel uitzonderingen op, met name misdaden tegen de menselijkheid (oorlogsmisdaden).

Penitentiaire systemen
Allereerst; straffen - vrijheidsberoving of boetes op persoonlijke naam - hebben alleen toepassing op zgn. natuurlijke personen: individuele mensen. Niet op bedrijven, verenigingen of alle andere niet-hoofdelijk-aansprakelijke instituten. Daarom zitten bijvoorbeeld de bankiers die de Grote Recessie hebben veroorzaakt niet in de gevangenis, en zullen ze dat ook nooit doen: hoewel er veel leed kan worden veroorzaakt door dit soort zaken, zijn ze niet hoofdelijk aansprakelijk en kan er dus nooit gevangenisstraf worden geŽist.

Nu we dat uit de weg hebben, begrijpen we dat dit hoofdstuk over straffen gaat. Straffen zijn een unieke hoek van de samenleving; hoewel het idee van samenlevingen is dat we met samenwerking verder komen, is het uitoefenen van straffen iets dat overduidelijk vooral negatieve effecten heeft. De samenleving is tijd en geld kwijt en de gestrafte wordt… gestraft! Da’s niet leuk.

Waarom voeren we dan toch straffen uit? Dat kan een mix zijn van de volgende redenen:
  • Om de persoon een lesje te leren: dit moet je niet weer doen! (punitatief effect)
  • Om de rest van de samenleving te tonen dat crimineel gedrag van dit soort niet getolereerd wordt (afschrikkend effect)
  • Wanneer er niet alleen gestraft, maar ook geholpen wordt: om een crimineel het juiste pad te tonen en hierin te leiden (rehabilitatief effect)
http://www.rijnlandmodel.nl/allochtonen/bronnen/criminaliteit_cijfers_bron_langschalige-trend-sep-2013_2.jpg

Daarnaast zijn er ook economische motieven om wel of niet te straffen. Historisch gezien zijn straflocaties per definitie een stuk beter uitgerust dan typische zwerversverblijven, dus kan een gevangenis een sociaal vangnet vormen. In sommige landen wordt van gevangenen verwacht dat zij werk uitvoeren zonder betaling, dit is een goedkope vorm van arbeid. Daarnaast zijn er ook machtspolitieke motivaties; zo kunnen specifieke bevolkingsgroepen uit de maatschappij worden gehouden of worden onderdrukt door onevenredige straftoepassing. Dit vertel ik niet om depressief van te worden, maar om te laten zien dat penitentiaire instituten weliswaar onderdeel zijn van de rechtsgang, maar soms ook extra doelen dienen, niet allemaal even koosjer. Zelfs in zeer geavanceerde samenlevingen wordt dit vaak gedoogd vanwege het sociale stigma op criminaliteit.

Binnen criminologie en het strafrecht is men het niet volledig eens over wat nou het ‘beste’ is. Ik wil dit liever niet uitgebreid bespreken, maar gezien dit een belangrijke discussie is in de verkiezingen noem ik het kort. Puur punitatieve systemen - waarbij de nadruk wordt gelegd op het straffen van criminelen - zijn extreem ineffectief. Dit leidt tot draaideurcriminaliteit; wat verwacht je als je zowel je vrijheid als - waarschijnlijk - al je geld kwijtraakt? Dat je opeens een goedbetaalde baan vindt? Aan de keerzijde zijn rehabilitatieve systemen juist heel erg effectief in het systematisch reduceren van criminaliteit en het verbeteren van publieke veiligheid. Het nadeel: rehabilitatieve systemen zijn volgens sommige economen duurder dan punitatieve systemen.

http://www.occasionalplanet.org/wp-content/uploads/2015/11/prison-labor.jpg

Er is enige consensus dat de economische waarde van for-profit gevangenissen en de ‘slavenarbeid’ die er wordt gebruikt hoger is dan de economische waarde van gerehabiliteerde ex-criminelen minus de kosten van opsluiting en rehabilitatie. Hier staat echter tegenover dat in zeer rehabilitatieve systemen (zoals in Nederland) de gevangenispopulatie zo snel achteruit gaat dat er inmiddels gevangenissen gesloten worden, en dus op termijn minder mensen gerehabiliteerd hoeven te worden, wat deze kosten weer verlaagt. Omdat een echte schone vergelijking niet te maken is, is dit een doorgaand punt van discussie.

Hierbij moet opgemerkt worden dat sinds 2011 ook in Nederlandse gevangenissen gebruik wordt gemaakt van onderbetaalde arbeid door gedetineerden, hoewel dit een rehabilitatief karakter heeft.

Het Internationaal Gerechtshof

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Vredespaleis-voor.jpg

Als enige ‘speciale’ Nederlandse dingetje in deze blogpost moet ik wel het Internationaal Gerechtshof in Den Haag noemen. Internationaal recht is een bijzonder complex ding, gezien wetten en regels - niet alleen op strafrechtelijk gebied, maar ook op alle andere wetszaken - sterk variŽren tussen landen. Je kunt bovendien mensen niet veroordelen voor zaken die legaal (of strafrechtelijk ongedefinieerd) zijn in hun eigen land. Het Internationaal Gerechtshof wordt dan ook voornamelijk gebruikt voor sterk grensoverschrijdende misdaad; oorlogsmisdaden en grove soevereiniteits- of economische delicten. Voor zeer grote zaken, bijvoorbeeld de oorlog in voormalig JoegoslaviŽ, worden weer aparte gerechtsinstituten opgericht. Deze heten doorgaans ‘tribunalen’, bijvoorbeeld het JoegoslaviŽ-tribunaal (dat ook in Den Haag gevestigd is). Het Internationaal Gerechtshof is het gerechtelijk orgaan van de Verenigde Naties en wordt voorgezeten door rechters uit verschillende lidstaten, waaronder meestal ťťn Belgische en ťťn Nederlandse rechter.

Conclusie

Er is eerlijk gezegd niet heel veel te vertellen over defensie, veiligheid en justitie. Defensie beslaat ook maar 1,4% van ons BNP en justitie beslaat slechts 0,5%. Hiervan is de politie veruit de grootste kostenpost; circa tweederde van die halve procent gaat daar naartoe. We leven in een relatief stabiel, veilig land met een naar verhouding solide rechtsgang.

Uiteraard zijn er wel dingen te verbeteren of veranderen. Ik ga daar expres in deze blogs nog niet op in; het is nu belangrijk om de basics te begrijpen, dan kunnen we daar in latere posts op doorgaan wanneer we de desbetreffende punten in de verkiezingsprogramma’s bespreken.