klooiblog  2

Door mux op donderdag 1 februari 2007 19:57 - Reacties (1)
Categorie: -, Views: 2.887

Verkiezingsprogramma VVD in detail

Dit artikel is geschreven voor Verkiezingen2017.info

In dit artikel bekijken we, met behulp van de achtergrondinformatie in mijn andere artikelen, met een kritisch oog naar de punten in het verkiezingsprogramma van de VVD. Heeft de VVD ideeën over de volgende regeringsperiode die logisch, consistent en in het algemeen een goed idee zijn?

Klik hier voor het volledige verkiezingsprogramma van de VVD (99 pagina's). Lees hier het volledige rapport over de fiscale effecten van de verkiezingsplannen van de grootste partijen (374 pagina's).. Bekijk ook de video voor een beknopte samenvatting van de belangrijkste en meest opmerkelijke punten.

[video]

Achtergrond en inleiding

We hebben hier geen website met een saaie opsomming van punten - het hele idee van verkiezingen2017.info is om context en betekenis te geven aan dingen die gebeuren in de politiek, zodat de lezer een beter geïnformeerde keuze kan maken. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar het programma zelf te kijken, maar ook naar alles eromheen. Wat is de intentie van deze partij met dit programma? Hoe is het wereldbeeld van de VVD? Hoe hebben ze in het verleden geregeerd en gestemd?

De moderne VVD is een gematigd liberaal-conservatieve partij. Dat wil zeggen dat de VVD in het algemeen liberale economische en politieke posities inneemt (ze zijn voor een sterke marktwerking, eigen verantwoordelijkheid, niet teveel overheidsbemoeienis als het niet nodig is en veel politieke vrijheid voor individuen en politici). Sociaal gezien zijn ze meestal iets conservatiever, met een milde interesse voor het behouden en benadrukken van de Nederlandse identiteit en traditionele instituten. Ik zeg hierbij 'milde interesse', niet om de intenties van de VVD af te zwakken maar om aan te geven dat de VVD op het spectrum van sociaal conservatisme lang niet zo extreem is als andere partijen. De VVD heeft bijvoorbeeld relatief weinig problemen gehad met het invoeren van het homohuwelijk, abortus en menig ander punt dat in andere landen ondenkbaar zou zijn voor conservatieve partijen. Hierbij is het nuttig op te merken dat Nederland in het geheel zeer sociaal progressief is, dus zelfs de meeste conservatieve partijen hier hebben redelijk milde standpunten.
Wij Nederlanders hebben op 15 maart aanstaande een belangrijke vraag te beantwoorden. Die vraag is wat voor samenleving en wat voor land wij eigenlijk willen zijn. Er gaat ontzettend veel goed in ons prachtige land aan de Noordzee. De voorbeelden daarvan zien wij allemaal dagelijks om ons heen. Maar er liggen ook problemen en bedreigingen op de loer. Ver weg en dicht bij huis. Daarom staan we nu voor een keuze. En niet zomaar een keuze. We staan voor een keuze hoe we met die problemen en bedreigingen omgaan. Zonder in te leveren aan onze manier van leven. Zonder op te geven wie we zijn. We moeten dus kiezen in wat voor soort land we willen leven. En wat voor soort Nederlanders wij willen zijn.
In andere landen met aanstaande verkiezingen zie je hetzelfde gebeuren. Minder dan twee jaar geleden nam de conservatieve partij van het Verenigd Koninkrijk (de Tories) een aantal zeer rechts-nationalistische punten over van de anti-Europese partij UKIP om zo te voorkomen stemmen te verliezen aan deze partij. Hetzelfde gebeurde in Oostenrijk en is momenteel aan de gang in Duitsland, en ook in Nederland lijkt de grootste conservatieve partij, de VVD, hard te proberen niet al teveel stemmen te verliezen aan de PVV. Vooral met korte, eenvoudige zinnen en een beetje gevoel van dreiging aan de horizon.

Ondanks de eenvoudige zinsopbouw is de inleiding aardig lang en zeer goed geschreven. Het spreekt over de typische kernwaarden van liberale partijen; veel persoonlijke vrijheid en oplossingsgericht denken over potentiële problemen. Er wordt terecht genoemd dat Nederland er nog heel goed bij staat ondanks financiële crisis - waarbij ze zichzelf een beetje een schouderklopje aan het geven zijn (Rutte was premier in deze periode). Ook wordt een beetje geschopt tegen de PVV zonder het bij naam te noemen:
Want sommigen willen zich juist volledig afsluiten voor de problemen. Bijvoorbeeld door alles wat misgaat snel weer naar de overheid te halen. Of door complete bevolkingsgroepen het land uit te zetten. Of door uit de Europese Unie (EU) te stappen. Dat wordt allemaal verkocht als een moedige daad van verzet. Maar het is niet moedig. Het is angstig.

Het partijprogramma

Het partijprogramma van de VVD is 'Zeker Nederland' genoemd en is opgedeeld in de thema's:
  • Veiligheid en vrijheid
  • Zekerheid en inkomen
  • Onderwijs en cultuur
  • Zorg en gezondheid
  • Mobiliteit en ruimte
  • Energie en Klimaat (<-- enige kopje waar het tweede zelfst. naamwoord een hoofdletter heeft)
  • Overheid en geld
In de komende subhoofdstukken vat ik samen in een paar zinnen wat de plannen zijn, en ga daarna in op specifieke punten. Ieder punt beoordeel ik niet op basis van mijn eigen mening (wat heb je daar aan?) maar op basis van de theorie en achtergrondinformatie in mijn andere artikelen over de verkiezingen. Ook raadpleeg ik de ramingen van het CPB, eerder gelinkt. Hierdoor probeer ik zo neutraal mogelijk dingen op hun objectieve merites te beoordelen. Uiteraard hoor ik het graag als ik iets fout heb beoordeeld of gemist.
Veiligheid en vrijheid
De VVD is door de jaren heen weinig veranderd op dit punt. Meer politie, meer defensie, meer Europa, minder drugs, minder asielzoekers en minder ontwikkelingshulp. In totaal is de VVD van plan ca. 700 miljoen per jaar meer in veiligheid te stoppen. Defensie krijgt van de VVD 1 miljard extra.
  • Meer blauw op straat. De VVD maakt hier de onjuiste bewering dat criminaliteit klein begint, maar uiteindelijk tot zware criminaliteit en liquidaties (!?!) kan leiden. Het klinkt leuk, maar ze gaan hier totaal voorbij aan de redenen voor criminaliteit. Een crimineel is geen één soort mens ('the bad guy'). Mensen plegen criminaliteit om redenen, net als dat je naar de winkel gaat om brood te kopen. Je gaat dan niet opeens naar de Hoogvliet om een Tesla te kopen. Dat het allebei dingen zijn die je koopt wil niet zeggen dat het een tot het ander leidt. Kleine criminaliteit is meestal een gevolg van armoede, zowel financieel als mentaal. Zware, georganiseerde criminaliteit en zware delicten zoals moord hebben doorgaans juist een 'commerciëler' karakter. Desondanks is meer blauw op straat effectief. We hebben de afgelopen 6 jaar een dramatische daling van alle soorten criminaliteit gezien en een verhoging van het gevoel van veiligheid. Dit is grootendeels het gevolg van Ivo Opstelten's veiligheidsagenda, waarbij meer blauw op straat en effecievere criminaliteitsbestrijding zijn speerpunten waren.
  • Vrij vérgaande terrorismepreventie. Ik weet niet zo goed wat ik hiervan moet denken - de VVD wil 'het uitreizen naar het buitenland met als doel het plegen van of bijdragen aan een terroristisch misdrijf' strafbaar stellen. In mijn ogen is dit heel moeilijk hard te maken. Dit klinkt een beetje als 'gedachtenmisdaden', of zoals in sommige landen reeds wet is, een zware straf op zelfmoordpogingen. In mijn ogen probeert de VVD iets teveel symboolpolitiek te bedrijven hier. Dit geldt voor meerdere punten in het verkiezingsprogramma; afgezien van het specifiek uitbreiden van antiterreureenheden lijken al hun terrorisme-punten meer een intentieverklaringen dan goed uitgedachte voorstellen. Ik zie liever dingen die duidelijk te implementeren en bewijsbaar effectief zijn.
  • Verhoging van straffen. Ontegenzeggelijk een slecht idee. Met name gezien we uitgebreid wetenschappelijk bewijs hebben dat hogere straffen alleen maar de staat een hoop geld kosten en geen criminaliteit voorkómen. Ik ben ook zeer benieuwd hoe ze dit willen implementeren: 'Wij willen dat vormfouten van het OM en de politie hersteld kunnen worden'. Vormfouten zijn géén triviale dingen. Het klinkt misschien alsof 'de politie niet het juiste dansje heeft gedaan', maar het gaat hier om bijvoorbeeld onjuist vergaard bewijs waardoor er geknoeid kan worden met bewijsmaterialen of -data. Door vormfouten 'fix it in post' te doen, introduceer je een groot gevaar van corrupte politie, justitie en politici. Ook het verplicht uitzitten van straffen is iets dat alleen maar geld kost en criminaliteit veroorzaakt. Het lijkt wel alsof de VVD nog nooit een boek over straftheorie heeft gelezen.
  • Hervorming van cannabisbeleid. Aan de ene kant zeggen ze: coffeeshop veroorzaakt overlast? Weg ermee! Dat is een slecht idee; sluiting van coffeeshops betekent dat mensen illegale bronnen gaan opzoeken voor hun wiet. Aan de andere kant zeggen ze dat ze cannabis 'slimmer willen reguleren' en hebben ze in hele vage taal staan dat ze van het beleid af willen dat wiet verkopen aan de deur gedoogd wordt, maar inkoop illegaal is. Bedoelen ze nou dat inkoop gelegaliseerd moet worden? Goed idee! Of dat verkoop illegaal moet worden? Deze hele alinea roept meer vragen op dan dat het antwoorden geeft.
  • Pan-Europees immigratiebeleid. Het is wat onstuimig verwoord omdat de gemiddelde kiezer zich waarschijnlijk niet zo bewust is van de eindeloze discussies binnen het Europees Parlement, maar de VVD is duidelijk 100% voorstander van een regeling waarbij immigratie wordt verdeeld over Europa en wachtlijsten te voorkomen.
  • Religieuze genootschappen moeten in uitzonderlijke gevallen verboden kunnen worden. Hierbij wordt specifiek gediend op haatzaaiende religieuze groepen. Ook hier hebben we een zwaard dat aan twee kanten snijdt; aan de ene kant is religieuze vrijheid een centrale pilaar onder onze maatschappij (in combinatie met scheiding van kerk en staat), maar aan de andere kant is aansporing tot misdrijven (en dus ook haat zaaien) in iedere andere vorm al vervolgbaar. Het is vreemd dat religie hierin vrijuit mag gaan. Ik ben benieuwd hoe ze van plan zijn dit specifiek te implementeren. Ik gok dat dit punt is gericht op extremistische islam, maar er zijn ook zeer haatzaaiende extremistische gereformeerde kerkgenootschappen in o.a. Zeeland en de Noordoostpolder. Gaan we hier dan (weer) een uitzondering voor maken, net als met Christelijk onderwijs?
  • Expliciete steun voor militaire middelen aan Europese grenzen. Dit is vooral een belangrijk symbolisch punt, gezien dit impliciet steun geeft voor een Europees leger - een plan dat al lang in de steigers staat en met het vertrekken van het VK hoogstwaarschijnlijk werkelijkheid wordt.
  • Sterkere handhaving van verantwoordelijkheden binnen Europa. In het verleden hebben aardig wat landen Europese regels aan hun laars gelapt, bijvoorbeeld met te hoge begrotingstekorten. De VVD - en overigens veel partijen in met name de EU-7 - wil dat landen hier ook echt aan worden gehouden. Impliciet betekent dit ofwel het introduceren van toepasselijke strafmaten (een nieuw Europees instituut? Via het EUHvJ?) ofwel het opleggen van beperkingen. Dit heeft hoopjes voeten in de aarde.
  • Geen Europees leger. Dit is een heel vreemd contrast met hun eerdere punten. Het Europees Leger is geen leger dat onderdeel is van een soeverein Europa - Europa is niet soeverein. Het is echter wel een leger dat opgebouwd is uit delen van de krijgsmacht van lidstaten om zo alle lidstaten te kunnen beschermen en als één geheel te kunnen optreden in wereldwijde conflicten. Dit is in feite wat we al doen en precies waar de VVD vóór is in al hun andere punten. Ik heb het idee dat de VVD simpelweg de naam 'Europees leger' niet aanstaat. In hun punt over het Europees leger staat namelijk exact hoe het Europees leger wél zou opereren (namelijk harmoniserend en centraal gecoördineerd tussen lidstaten met een relevante krijgsmacht).
  • Beperking van ontwikkelingshulp. Minder geld naar arme landen, met een mooi verhaaltje eromheen om het niet zo erg te laten lijken. Ik kan dit niet anders dan cynisch lezen.
Zekerheid en inkomen
Lagere belastingen. Betere sociale voorzieningen. Meer eigen verantwoordelijkheid. Ook is er veel aandacht voor innovatie en kleine bedrijven. De VVD schrapt in totaal 2,7 miljard aan sociale zekerheid. Verwacht wordt dat dit per saldo vrijwel geen verschil zal maken voor de werkgelegenheid, maar dat met name zwakkere deelnemers aan de maatschappij (gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden) een negatief effect zien op hun inkomensontwikkeling.
  • Aantrekkelijker maken van vaste contracten. Goed idee. We zitten momenteel in een problematische situatie waar mensen iedere 2 jaar moeten jobhoppen omdat werknemers tijdelijke contracten niet willen omzetten naar vaste - een consequentie van eerdere wetgeving die maximaal 2 jaarcontracten toeliet voordat je een vast contract moet krijgen. Daarnaast wordt ook gesproken over het beperken van nulurencontracten, nog een goed idee.
  • Verlaging van werkgeversbelastingen. Loondoorbetaling terug naar 1 jaar voor het kleinbedrijf en lagere loonbelastingen voor alle bedrijven (let wel: inkomstenbelasting zit daar niet bij inbegrepen). De klap voor het sociale afdrachtenstelsel wordt aan de andere kant weer opgevangen door betere overheidsvoorzieningen zoals hogere maar kortere WW. Dit alles klinkt in mijn oren een beetje als sigaar uit eigen doos en/of having your cake and eating it too. Zonder harde cijfers is het moeilijk te zeggen of dit financieel haalbaar is. Puur vanuit sociaal perspectief is er niet heel veel op tegen, zolang het niet voor meer belastingdruk zorgt voor kwetsbare groepen.
  • Lagere inkomstenbelasting voor iedereen. Zogenaamd om de inkomensval te compenseren als je vanuit een uitkering weer gaat werken (naast andere redenen). Sorry, maar totale onzin. Natuurlijk ben ik, net als iedereen, blij met lagere belastingen, maar een gigantisch deel van het overheidsbudget (waar vervolgens voornamelijk zorg en zekerheid van wordt betaald) komt uit de inkomstenbelastingen. Dit verlagen betekent dat je een gat van tientallen miljarden slaat in het budget. Dit is onuitvoerbaar zonder een solide plan om die inkomsten te compenseren.
  • Minder strenge normen voor hypotheek. Momenteel zijn de normen voor een hypotheek zo strikt dat ZZP'ers en starters bijna geen huis kunnen kopen - dit herken ik sterk vanuit zowel persoonlijke informatie als mijn hele vriendengroep. Dit heeft deels met de ongewoon lage rentestand te maken; veelal zie je momenteel de situatie dat iemand al jaren een huis huurt voor ¤1000 per maand, maar geen hypotheek van ¤600/mnd kan krijgen, ondanks dat hij dat makkelijk zou kunnen betalen. Op de middellange termijn lijkt het erop dat rentestanden nog lang laag blijven, dus het is een prima idee om de NIBUD-normen dan ook omlaag aan te passen.
  • Lagere kosten voor bouwvergunningen. Bouwvergunningen en landverkoop wordt door gemeenten gebruikt om begrotingsgaten op te vullen. Als de VVD inkomsten uit andere bronnen wil verlagen, zullen ze een grotere algemene bijdrage moeten inplannen. Dat zie ik nergens staan. In de praktijk zullen gemeentes dus misschien wel bouwvergunningen goedkoper maken, maar OZB of rioolbelasting omhoog gooien. Sigaar uit eigen doos.
  • Meer beschermingen voor eigenaren, ook bij leegstand. Onder andere met sterker optreden tegen krakers, overlast, minder verhuurdersbeperkingen, lagere liberalisatiegrens. Ik vind dit heel moeilijke punten om het mee eens te zijn. Wederom, ik heb een hekel aan krakers en overlastgevers en mijn ouders zouden maar wat graag minder beperkingen hebben bij het verhuren van hun huizen. Maar deze dingen zijn een consequentie van nuttige wetgeving. Krakers en overlast zijn bijna altijd een consequentie van te hoge huur en ghettovorming. Sociale huur voorziet hierin, en een lagere liberalisatiegrens zal op den duur voor minder woningaanbod voor arme mensen zorgen. De VVD wil scheefwonen en prioriteit aan asielzoekers aanpakken om - naar ik aanneem - deze consequenties aan te pakken, maar dat is onvoldoende. Er zullen ook meer sociale starters-huurwoningen bij moeten komen als zij hun plannen doorvoeren. Puur zoals het in het verkiezingsprogramma staat opgeschreven is dit niet voldoende gebalanceerd.
  • Kortere, hogere AOW als je daarvoor kiest, bijvoorbeeld bij langer doorwerken. En daarnaast ook een persoonlijke pensioenpot - een spaarpensioen dus. Dit is een riskant punt. Aan de ene kant zijn er genoeg mensne die willen doorwerken, maar waarvoor het niet loont omdat ze dan effectief minder AOW krijgen - voor die mensen is het nuttig. Maar aan de andere kant kan deze wetgeving gemakkelijk leiden tot een effectieve besparingsmaatregel. Door minder collectiviteit aan te bieden in het pensioen kan hetzelfde worden bewerkstelligd (gezien veruit de meeste mensen ondergemiddeld inleggen, en dus uiteindelijk minder krijgen dan ze collectief zouden krijgen). De verwoording van alle pensioenpunten is zo vaag dat ik geen harde uitspraken kan doen.
  • Verlaging van vennootschapsbelasting. Klinkt als trickle-down economics, en dus niet realistisch. Dit gaat voor een begrotingsgat zorgen - VPB is wederom een flinke inkomstenbron voor de staat.
  • Focus op innovatie en kenniseconomie. Met meer ruimte voor kennismigratie en innovatiebudgetten, alsmede betere (internationale) samenwerking tussen universiteiten en bedrijvigheid. Ook veel oog voor startups, crowdfunding en kleine bedrijven. Ik heb hier aardig middenin gezeten, en ondanks dat de intentie politiek prachtig klinkt (innovatie is goed toch?) kleven er aardig wat nadelen aan. Kennismigratie heeft de afgelopen 10 jaar vaak betekend dat Chinese PhD-studenten hier komen, hun studie afmaken en weer teruggaan zonder echt bij te dragen aan de economie. Omgekeerd vertrekken veel startups uit Nederland naar Silicon Valley, Guangzhou en Hong Kong/Shenzhen. Het is m.i. niet voldoende om te zeggen dat je wilt investeren - natuurlijk willen we allemaal investeren in innovatie en kleine bedrijven, dit zijn economisch zeer efficiënte zaken. Ik wil in verkiezingsprogramma's duidelijker zien hoe ze de bijkomende nadelen van plan zijn aan te pakken.
Onderwijs en cultuur
Recht zo die gaat. De meerderheid van de onderwijs- en cultuurpunten van het VVD zijn bevestigingen van wat nu al gaande is. Her en der wordt er geld iets anders ingedeeld, maar de VVD lijkt hier budgetneutraal te willen werken, met in totaal nog geen 100 miljoen aan extra investering. Dit zorgt op lange termijn tot een duidelijk positief effect op het onderwijs volgens het CPB.
  • Geen herintroductie WO-eis voor alle leerkrachten. Het was in het VWO en HAVO tot in de jaren '90 verplicht om een afgeronde, relevante universitaire studie te hebben gedaan als onderwijzer aan een middelbare school. Door een aantal herstructureringen alsmede een flink tekort aan nieuwe docenten tijdens de docentenvergrijzing aan het begin van deze eeuw zijn deze eisen versoepeld en konden ook schakelprogramma- en HBO-docenten instromen. Andere kleine landen, zoals Finland, hebben een harde eis dat alle docenten, ook op het basisonderwijs, een universitair diploma dragen. Dit heeft bijgedragen aan Finland's erkenning als beste onderwijsstelsel in de wereld. Ook in Nederland is een roep om deze eis in te voeren, en de VVD draait hier omheen door te zeggen dat ze dit 'bij voorkeur' willen, maar niet afdwingen.
  • Geen uitbreiding van toeslagen, maar wel andere constructies. Er is aardig gesneden in kinderopvangtoeslag en de koopkrachtigheid van kinderbijslag enz. zijn aardig omlaag gegaan in de loop van deze eeuw. Gezien ook voorheen gratis (en door vrijwilligers beklede) zaken als tussenschoolse opvang, overblijven en voorschoolse opvang zijn versoberd is het nu moeilijker voor kinderen met een leerachterstand om extra tijd en aandacht op school te krijgen buiten schooluren. Binnen het onderwijs is er roep om deze programma's terug te brengen en/of betaalde programma's te subsidiëren via een toeslag. De VVD heeft hier andere plannen voor, maar ze zijn erg vaag (ze willen 'experimenteermogelijkheden' tussen scholen en opvangvoorzieningen?).
  • Vrije vakantiekeuze (?) en meer vrijheid schoolaanbod. Deze is érg interessant, hoewel wat vaag verwoord. Het openen van een school en het bepalen van openingstijden wil de VVD vrij maken, wat de intentie heeft om kleinere, beter gespecialiseerde scholen aan te moedigen. Echter, dit betekent impliciet ook het verdwijnen van de schoolvakanties. Dit is iets wat in andere landen grote vruchten heeft afgeworpen - probleemkinderen en achterstanden kunnen worden aangepakt in de extra tijd en door het spreiden en verminderen van schoolvakanties wordt de druk op werkende ouders en opvang verminderd. Dit leidt ook tot meetbaar betere schoolresultaten.
  • Geen uitbreiding stufi, afschaffing harde knip of tweede kans. Als enige soelaas voor de verkeerde keuze in een vervolgopleiding wordt 'loopbaanoriëntatie' en 'betere informatie over de opleiding' voorgesteld. Er worden wel studievouchers voor niet-publieke studies voorgesteld, wat een welkome verbetering zou zijn. Momenteel is het merendeel aan niet-universitaire studies (denk aan LOI, NHA, BBL) gefinancierd door werkgevers en net even te duur voor een geïnteresseerde burger om uit zichzelf te volgen.
  • Meer samenwerking tussen bedrijfsleven en universiteiten. Er wordt eigenlijk ook geïmpliceerd in de sectie wetenschap dat de VVD weliswaar meer (wetenschappelijke) innovatie wil, maar dat de benodigde middelen hiervoor uit het MKB moeten komen en niet de staatspot. Daarentegen willen ze ook de jaarlijkse cyclus van subsidieaanvragen stopzetten door innovatief onderzoek langdurig te bekostigen. Dit zal zeker in goede aarde vallen op universiteiten, waar een leerstoelhouder vaak maanden bezig is met het aanvragen van geld voor zijn onderzoekers.
  • 5 mei wordt een nationale feestdag. Werkgevers kunnen deze dag inruilen voor een andere feestdag.
  • Uitkleding van de publieke omroepen.
Zorg en gezondheid
Gezien dit één van mijn favoriete onderwerpen is en de huidige minister van VWS ook een VVD'er is, herken ik veel van hetzelfde dat we de afgelopen 8 jaar al hebben gezien. Nieuw is een focus op uitkomstenbekostiging (betalen op basis van kwaliteit), zelfs op plekken als jeugdzorg. De VVD verwacht nauwelijks te kunnen besparen op de zorg, met volgens het CPB totaal 200 miljoen aan bezuinigingen maar tegelijkertijd 0,4% meer werkgelegenheid per jaar.
  • Internationale inkoopunie voor medicijnen en medische apparatuur. Dit is één van de belangrijkste nog resterende manieren waarop potentieel bespaard kan worden op zorgkosten. In combinatie met een roep om meer prijstransparantie kan ik dit alleen maar toejuichen, we weten immers dat het werkt.
  • Verdere harmonisering van zorgkwaliteitssystemen. Dit is business as usual in veel opzichten, maar het is wederom enigszins frustrerend om geen duidelijkheid te hebben over implementatie. Binnen de zorg zijn ieder jaar weer nieuwe registratiesystemen - zowel op kwaliteit van zorg als op andere subgebieden - en ieder nieuw systeem zegt dat het alle oude systemen gaat vervangen, maar wordt in de praktijk een nieuw systeem naast alle andere systemen. Een échte oplossing, bijvoorbeeld het EPD en een staatsgestuurd, verplicht kwaliteitssysteem, wordt iets verderop geïmpliceerd maar niet expliciet genoemd.
  • Betaling op basis van kwaliteit. Dit gaat ontzettend impopulair worden onder artsen en verplegers. Ik ben ook niet overtuigd van dit punt, maar om andere redenen. Immers, een ziekenhuis dat slechte uitkomsten geeft moet niet minder geld krijgen - het moet in sommige gevallen juist méér geld krijgen om betere artsen en apparatuur aan te schaffen zodat de achterstand kan worden ingehaald. Echter, in o.a. de VS zijn succesvolle proeven gedaan met uitkomstbekostiging, dus wellicht dat een beperkte proef op zijn plaats is.
  • Investeringen in de zorg uit private bronnen aansporen. Dit wil de VVD doen door dividenduitkeringen toe te staan uit gezondheidszorg-investeringsfondsen. Dit is érg tricky - we willen hier geen Amerika worden, waar de wensen van de aandeelhouders voorop gaan en de patiënt kan doorlooien.
  • Brede invoering van het integraal-PGB. Dit is een (vrij succesvol) pilotproject in Delft en Woerden. De VVD lijkt alle verbeterpunten uit de bevindingen te willen implementeren (zoals een centraal PGB-loket).
  • Verlaging van de vermogensinkomensbijtelling. Mensen met veel vermogen betalen nu meer eigen bijdrage voor langdurige zorg dan mensen zonder spaargeld. Dit wordt ook wel het 'opeten van je vermogen' genoemd. De VVD wil dit verminderen. Dit is een regressieve maatregel, d.w.z. het bevoordeelt rijken t.o.v. armen. Met name gezien we het in de context van dit punt hebben over mensen aan het einde van hun leven, met weinig ander nut voor dat geld, lijkt me dit een slecht idee.
  • Best progressieve medisch-ethische punten. Stamcelonderzoek, medisch onderzoek onder vrouwen (de grote meerderheid aan onderzoek wordt op mannen gedaan of niet gespecificeerd!), embryoselectie bij genetische ziekten, vergoeding van uitsluitend effectieve medicatie, euthanasie.
  • Mooie woorden over jeugdzorg, maar geen extra geld of zekerheid. In de afgelopen jaren is jeugdzorg samengegaan met gemeentes en zijn er veel ontslagen gevallen. Zonder toezegging van extra geld zie ik niet hoe de VVD betere screening van hechtingsproblematiek of probleemkinderen voor elkaar wil krijgen.
Mobiliteit en ruimte
Meer geld voor infrastructuur (ca. 500 miljoen). Minder regels voor autogebruikers. Dit is de VVD.
  • Meer geld voor infrastructuur. Het infrastructuurfonds wordt verlengd, ook na 2030. Geweldig. Dit is zo'n ontzettende no-brainer, gezien infrastructuurinvesteringen een fiscal multiplier van 3 of meer hebben, en dus hun geld snel terugverdienen in de rest van de maatschappij.
  • Waar mogelijk spitsstroken permanent open. Hier is niets op tegen, en het is een efficiënte benutting van reeds gelegd asfalt. In de afgelopen 10 jaar is gebleken dat hulpdiensten en OV geen overmatige last hebben van spitsstroken. Een bijkomende snelheidsverhoging is potentieel echter contraproductief; dat verlaagt de wegcapaciteit en verhoogt de kans op files.
  • Lagere MRB en BPM (CO2-toeslag). Tja, een typisch punt van de VVD. In de praktijk wordt het nooit gedaan, want het is een makkelijke inkomstenbron die nog steeds significant te laag is om de milieu- en infrastructuurschade van voertuigen te compenseren.
  • Weg met de milieuzones!. Wederom, typisch VVD. In plaats daarvan moet er effectief beleid voor luchtkwaliteit komen - echter, milieuzones zijn dit beleid. In een milieuzone kun je alleen komen met een elektrisch of hybride voertuig, en op die manieren wordt het gebruik hiervan aangemoedigd. Dit beleid is effectief en bovendien grootendeels door gemeentes ingevoerd (dus relatief moeilijk door de staat om te keren). Ik zie in het partijprogramma geen overtuigend alternatief.
  • Punitievere aanpak verkeersovertredingen. Weliswaar lagere boetes voor kleine overtredingen, maar hogere voor zware en celstraffen voor rijden onder invloed. Permanente rijontzegging voor recidive. Dit laatste is een problematisch punt voor (functioneel) verslaafden die na rehabilitatie werk proberen te krijgen. De rijontzegging moet via de rechter weer omkeerbaar zijn, anders levert dit problemen voor de rechtsstaat op.
  • Aandacht voor zelfrijdende auto's. Mooizo. Zelfs aandacht voor privacy en het digitaal ter beschikking stellen van actuele omleidingsinfo.
  • Potentiële aanbesteding HSL-Zuid. Het Ansaldo Breda-debacle heeft geleid tot een nagenoeg ongebruikte HSL. De VVD wil deze, indien de NS de concessiebeloftes niet nakomt, eventueel privaat uitbesteden. Dit lijkt me prima, zolang de OV-Chipkaart gebruikt kan worden zoals bij alle andere OV-aanbieders in het land. Dit lijkt bevestigd te worden in een volgend punt over uitbreiding van het nut van de OV-Chipkaart in o.a. taxi's.
  • Nog steeds geen duidelijkheid over de s-pedelec. (Te) snelle elektrische fietsen worden nu vaak naar de rijbaan verwezen, wat het verkeer niet veiliger maakt. De VVD zegt nu: "Gemeentes mogen het zelf uitzoeken". Tja, dat is niet echt een oplossing, hè.
  • Doorgaande groei van Schiphol en potentieel Lelystad Airport. We hebben al zowat de grootste luchthaven, en dat zorgt voor veel economische activiteit. VVD wil dat zo houden.
  • Geen Europese landbouwsubsidies maar.... innovatiesubsidies!. Riiiiiiight. De Europese landbouwsubsidies zijn zeer protectionistisch voor de land- en tuinbouw, en effectief een manier om voedselimport te weren. Het is op zich een hele stap om te zeggen dat ze het willen verlagen en omzetten naar wat anders, maar ik geef ze erg weinig kansen, gezien dit unaniem binnen de EU zou moeten worden aangenomen.
  • Een aantal punten over precisielandbouw en circulaire economie. Dit zijn doorgaans linkse punten, dus opmerkelijk om dat bij de VVD terug te vinden.
Energie en Klimaat
Bronbeleid (=vervuiler betaalt), afschaffing van de warmtewet en het nakomen van onze verplichtingen op het gebied van klimaatverandering. Er zijn geen budgettaire wijzigingen of significante effecten volgens het CPB.
  • Geen extra windmolens op land (voorbij 6GW). Hier is wat voor te zeggen, gezien in en om Nederland offshore windenergie betrouwbaarder en op lange termijn nauwelijks duurder is. De beperkte ruimte op land hoeft niet gebruikt te worden. Uiteraard jammer voor bedrijven die graag een uitbreiding van windenergie op bedrijventerreinen en landbouwgebieden hadden willen zien.
  • Betrouwbaar partner in klimaatakkoorden. Goed om te zien in een partij die waarschijnlijk ook de volgende regering zal vormen.
  • (voorzichtig) afschaffing van de warmtewet. Dit is ook een heel belangrijk punt. Huizen dienen nu verplicht voorzien te zijn van een gasleiding, wat tot onnodige kosten en een automatische keuze voor gas leidt. Warmtepompen zijn echter een groener alternatief voor verwarming, naast inductie voor koken.
  • Afbouwen van subsidies op termijn, internationale markt uitbreiden. Gezien wind en zonne-energie al goedkoper zijn dan kolenenergie en op korte termijn geheel het goedkoopst worden, en gezien de stabiliteit van het hoogspanningsnet alleen maar beter wordt van meer interconnectiviteit en handel tussen landen, lijkt me dit een prima punt.
  • Openstelling van de energiewet aan kleine lokale opwekkers. Community solar e.d. zijn al erg populair in de VS en Canada, en deze wetswijziging zou dit ook hier mogelijk maken. Wederom: weinig op tegen.
  • Herijking Europese emissierechten. Ja, deze zijn momenteel véél te laag gewaardeerd. De VVD stelt zelfs continue herijking voor naarmate standaarden veranderen. Ook dit is een goed idee. Het is de vraag hoe snel dit internationaal kan worden aangenomen, met name met het VK en de VS die weinig voelen voor de klimaatakkoorden.
  • Bronbeleid als uitgangspunt voor vervuiling en broeikasgasuitstoot. De vervuiler betaalt. Wederom een goede (en noodzakelijke) stap richting reductie van klimaatverandering.
Overheid en geld
Kleinere overheid en minder belastingen. Ingrijpende veranderingen in de wetgevende macht (weg met referenda, Eerste Kamer, invoering kiesdrempel), terugkomst van elektronisch stemmen en stemmen via het internet. De VVD verwacht hier meer dan 1 miljard te kunnen besparen.
  • Ministeriële interventie bij niet-functionerende overheidslichamen. De minister moet tussentijdse verkiezingen kunnen uitschrijven als een gemeente, provincie of waterschap niet meer goed functioneert of er een zootje van maakt. Dit is interessant om te lezen in een verkiezingsprogramma, gezien de zeldzaamheid van dit probleem (bijv. Wieringen). Maar op zich niks tegen. Het is een stuk beter dan onder-curatele-stelling (bijv. Lansingerland) of ontzegging van overheidsgelden tot de gemeente het zelf oplost. Dat schaadt burgers direct.
  • Lichte hervorming van gemeentelijke belastingen. Hierbij wordt expliciet de riool- en afvalstoffenheffing genoemd, die een gebruikers- en eigenaarsdeel moeten krijgen, en experimenten met andere soorten directe gemeentelijke belastingen. De reden hiervoor is dat min of meer de enige inkomstenbron waarover gemeenten controle hebben (en die ze dus kunnen gebruiken voor hun huishoudboekje) de OZB is, die huiseigenaren onevenredig kan treffen. Of dit een goed of slecht idee is hangt helemaal af van de implementatie, en dat laat de VVD hier over aan de gemeentes.
  • Hervorming van onze wetgevende macht. Hieronder valt het afschaffen van de huidige referendumwet en potentieel het kunnen fast-tracken van wetgeving met alleen goedkeuring van de Tweede Kamer. Het invoeren van een kiesdrempel, afschaffen van lijstverbindingen en het voorkomen van zetelroof (door afsplitsende partijen tijdens een regeerperiode) worden ook genoemd. Dit zou de grootste parlementaire hervorming zijn in tijden. Er zitten hier voor- en nadelen aan. Aan de ene kant is de referendumwet inderdaad ineffectief en is directe democratie doorgaans eerder destabiliserend dan een verbetering voor de democratie. Echter, de Eerste Kamer heeft wel degelijk een dempende functie op een eventueel onwenselijk wetsontwerp. Zonder Eerste Kamer is enkel de Justitiële tak van de overheid als controlerend orgaan over, en die komt meestal pas in het spel als een wet eenmaal is aangenomen. Als laatste zorgt een kiesdrempel voor een verslechtering van de representativiteit van het parlement. Het is opvallend dat de VVD zóveel ontzettend ingrijpende veranderingen (en nog een paar dingen over de gemeentelijke overheid) in één punt noemt. Ik word er duizelig van.
  • Elektronisch stemmen opnieuw invoeren. Het is ontegenzeggelijk waar dat telfouten en dus de nauwkeurigheid van het resultaat beter is bij elektronische stemapparaten. Het is ook makkelijker en toegankelijker. Ook is er nog geen grootschalige fraude aangetoond, hier of in het buitenland, met elektronische stemapparaten. Helaas is puur en alleen de kans op fraude, met name bij stemapparaten die met het internet verbonden zijn, genoeg reden om dit te mijden. De overheid is bovendien laks omgegaan met veiligheidsrisico's, met recent nog een publicatie van een ernstige kwetsbaarheid in gangbare stemmachine's.
  • (internet-)Privacy voor iedereen, behalve als je misschien een terrorist bent. Dit is een logisch standpunt in normale omstandigheden, maar de technische implementatie van zulke zaken betekent in de praktijk grote sleepnetten voor persoonlijke informatie. Kortom; moeilijk te implementeren zoals opgeschreven.
  • Geen begrotingstekort en maximering overheidsuitgaven (Zalmnorm). Logisch voor de VVD, maar met de lage rentestanden is het momenteel wellicht geen slecht idee om een beperkt tekort te behouden. Financieel-economisch gezien is het slimmer en beter op de lange termijn om geld bij te lenen en efficiënt uit te geven, dan om austerity te bedrijven.
  • Vereenvoudiging van belastingen en toeslagen. Klinkt altijd leuk op verkiezingsprogramma's, maar gaat nooit gebeuren. Belasting- en toeslagregels zijn om een reden zo complex als ze zijn, en de onderliggende redenen gaan niet zomaar weg.
  • Minder belastingen op eigendom en winstdeling. Slecht idee, regressief.

Conclusie

We kunnen de VVD vrij eenvoudig samenvatten met: Minder regels, minder belastingen! De belangrijkste plus- en minpunten wat mij betreft:

Positief:
  • Breed positieve kijk op samenwerking binnen Europa. Een gezamenlijk immigratiebeleid, grensoverschrijdende belastingregels, handelsrelaties, opzetten van handelsakkoorden met de rest van de wereld en samenwerking op het gebied van klimaat. We zijn een klein landje dat zwaar afhankelijk is van handel met de hele wereld, niet alleen België en Duitsland.
  • Uitstekend zorgbeleid met effectieve ideeën voor de (nabije) toekomst
  • Een stoffige, oude partij die zelfrijdende auto's en technologische werkloosheid noemt en er al een beetje vage ideeën over heeft. Jullie komen d'r wel!
  • Meer geld voor infrastructuur.
Negatief:
  • Iets teveel inspelen op irrationele angsten over terrorisme en islam. Ik begrijp dat het veel in het nieuws is en de partij er iets over moet zeggen, maar statistisch gezien hebben we het werkelijk nergens over. Het klinkt me iets teveel als PVV-stemmers lokken
  • Belastingverlagingen zonder te verwantwoorden hoe het begrotingsgat dat ontstaat vervolgens gedicht wordt.
  • De eeuwenoude 'we gaan alle regels versimpelen'. Regels zijn er om een reden. Verspilling gebeurt om een reden. Het is meestal ontzettend moeilijk om dat op te lossen, en de nettowinst is vaak maar heel beperkt. Klinkt, wederom, als zieltjes winnen
  • Beperkte privacywaarborgen. Het lijkt erop dat de VVD weinig zal doen tegen een digitaal sleepnet voor persoonlijke informatie.
  • Vrij lukraak en ongedefinieerd omgooien van het kiesstelsel en wetgevende macht. Als de VVD veranderingen wil door het afschaffen van referenda, invoeren van een kiesdrempel en andere vormen van directe democratie binnen gemeenten, dan zullen ze véél gedetailleerder moeten zijn en uitleggen welk probleem waarmee wordt opgelost. Alles achter elkaar dumpen in één alinea van het verkiezingsprogramma klinkt als een afterthought
Fiscale effecten volgens CPB
Lees hier het volledige rapport over de fiscale effecten van de verkiezingsplannen van de grootste partijen (374 pagina's).

https://tweakers.net/ext/f/mhtSO5BZ5Aw6DXpNWaMqxztO/full.png

Excuses voor het kleine lettertype. Het CPB is niet zo goed in duidelijke grafieken maken. Duidelijk is dat de VVD veruit de meeste lastenverlichtingen nastreeft. Echter, al deze lastenverlichtingen zorgen maar voor matige koopkrachtverbetering - ze scoren slecht op dat punt. Ook werkloosheid wordt slecht bestreden met de plannen van de VVD.

https://tweakers.net/ext/f/x9z5968AhHaxGQnMBA4J8AW5/full.png

Hier zijn duizenden simulaties te zien van de koopkrachteffecten van het verkiezingsprogramma van de VVD op verschillende bevolkingsgroepen. Boven de middellijn betekent meer koopkracht, eronder minder. Meer naar rechts zijn hogere inkomens, meer naar links lager. De vorm van de koopkrachtlijn duidt op een sterk regressief beleid; de zwakkeren in de samenleving zijn in vrijwel ieder geval slechter af dan mensen met een modaal of hoger inkomen. Hoewel de meeste mensen er uiteindelijk een klein beetje op vooruit gaan, hebben uitkeringsgerechtigden het erg slecht in verhouding. Ook gepensioneerden moeten erop inleveren.