klooiblog

Door mux op maandag 29 januari 2007 10:27 - Reacties (3)
Categorie: -, Views: 2.500

De Wereldprijs-kandidaten in 2014

Gisteren heb ik een bezoekje gebracht aan het evenement 'Morgen Vandaag' van de ASN Bank. Dit is een jaarlijks evenement dat vroeger 'dag van het duurzaam ondernemen' heette. Op dit evenement waren gedurende de dag allerlei praatjes en debatten over alle aspecten van duurzaam ondernemen. Maar wat mij vooral interesseerde waren de presentaties die de Wereldprijs-deelnemers van dit jaar gaven

Zoals jullie wellicht nog weten van mijn deelname is de Wereldprijs een meertrapsraket: heel veel deelnemers kunnen inschrijven, worden gekozen met een populariteitswedstrijd via internetstemmen en de schifting die overblijft neemt het tegen elkaar op in twee opvolgende eliminatierondes. De winnaar wint ¤10.000.

Er zijn vier wereldprijzen, één voor elk 'thema'. Ik heb alleen de pitches van het thema Duurzame energie/natuur/milieu gezien en gezien op de dag zelf erg weinig gelegenheid was voor in-depth feedback dacht ik dat een blog een beter idee was. Dus, hier zijn mijn gedachten over de vier projecten:


Project 1: Festipi



Festipi is een concept voor 'groene' festivaltenten. Ik ben zelf niet zo bekend met de details van festivals, maar het schijnt dat mensen daar graag in een tentje zitten. Na afloop van de evenementen laten een hoop mensen hun - dan inmiddels kapotte - tentje en troep achter en het wordt één groot zootje. Festipi is volgens de bedenker een oplossing hiervoor: het is een tipi - geen koepeltent of andere vorm - met zonnecellen om je telefoon op te laden. Doordat de tent zo 'cool' is (en waarschijnlijker: omdat de richtprijs ca. 500 euro is) zouden de gebruikers van de tent er niet over denken om deze tent achter te laten op het terrein.


Technisch commentaar
De Festipi is allereerst géén oplossing voor het probleem dat wordt genoemd. Een afvalprobleem los je niet op door decommoditization. Commoditization is de Engelse term voor het proces waarbij producten zó goedkoop en wijdverbreid worden dat ze geen waarde meer hebben anders dan hun gebruikswaarde. Dit in tegenstelling tot luxegoederen, die naast hun gebruikswaarde ook een toegevoegde waarde hebben. Vers fruit is een commodity, gesneden en gekoeld fruit is een luxegoed. Decommoditization is het proberen om dit proces omgekeerd te laten plaatsvinden. Een goed voorbeeld van decommoditization is de invoering van statiegeld op plastic flessen.

Door een dure (en duurzame) tent met zonnecellen erop geplakt te maken los je niet het probleem op dat een commodity (goedkope koepeltentjes) een afvalprobleem veroorzaakt. Je luxegoed wordt per definitie alleen aan de top van de markt verkocht, aan mensen die sowieso al veel geld te besteden hebben en sowieso een tent zouden kopen op herbruikbaarheid. Als je doel écht is om het afvalprobleem op te lossen moet je juist proberen zoveel mogelijk overlap te vinden met juist die markt voor goedkope tentjes.

http://www.wanttoknow.nl/wp-content/uploads/Loesje-statiegeld-valuta.jpg

Een ander probleem heb ik met de zinsnede dat zonnecellen op de tent per definitie beter zijn voor het opladen van je mobiele telefoon dan grijze stroom aan een oplaadpunt, en dat er onnodige grondstoffen worden verspild door tentjes na éénmalig gebruik weg te gooien. Laten we beginnen met zonnecellen.

Zonnepanelen kosten aardig wat energie om te maken. Volgens de USDoE ongeveer 120kWh/m2*. Het is niet echt duidelijk wat voor zonnecellen ze van plan zijn om te gebruiken, maar laten we aannemen dat ze in ieder geval genoeg vermogen willen hebben om met ongunstige plaatsing en weersomstandigheden (ca 25% opbrengst tov ideaal) in staat willen zijn om twee telefoons op te laden per dag. Twee telefoons is 20Wh benodigde energie, dus ze hebben ca 30Wp aan geïnstalleerde panelen nodig. Dat is met de huidige paneeltechniek zo'n 0,19m2. Dit paneel kost puur aan silicium, zonder glas, zonder de rest van de elektronica die nodig is om een lader te maken, zonder de li-ion bufferbatterij, 22.8kWh om te produceren. Om dit paneel energieneutraal te laten zijn moet je 1140 dagen doorbrengen op een festivalterrein én daadwerkelijk iedere dag 20Wh opladen. Maar ook voor pariteit in CO2-uitstoot ten opzichte van laden met grijze energie heb je honderden dagen gebruik nodig om dit daadwerkelijk positief te maken voor het milieu. Anders ben je júist het milieu aan het tegenwerken en ben je de zoveelste idealist die denkt iets goed te doen, maar eigenlijk iets heel erg slechts doet. Indien je geïnteresseerd bent in meer achtergrond achter dit soort berekeningen: google naar EROEI (energy return on energy invested).

De andere tendentieuze uitspraak is dat grondstoffen worden verspild door het achterlaten van gebruikte/kapotte tentjes. Ja, dit is natuurlijk ondubbelzinnig waar. Maar de energie- en grondstofinvestering die gaat zitten in het nylon waarvan die tent is gemaakt is heel erg klein. Vergelijk dit met de bekende uitspraak dat het efficiënter is om iedere dag koffie uit een plastic bekertje te drinken dan om je hele leven lang maar één mok van keramiek te gebruiken. Dit heeft met twee dingen te maken:
  • Plastics worden gemaakt met een grootendeels exotherm proces, er is met andere woorden erg weinig energie nodig om olie en andere grondstoffen te verwerken tot plastics
  • Plastics zijn extreem lichtgewicht. Een gehele koepeltent kan worden gemaakt uit het equivalent van 4 colaflessen aan plastic.
  • Plastics verbranden bijzonder goed in afvalverbrandingscentrales, waarbij deze hitte-energie tegenwoordig vrijwel overal wordt omgezet in elektriciteit.
  • De alternatieven - katoen, bamboe, natuurlijke vezels - zijn mede door het grotere benodigde gewicht en de manier waarop het wordt verbouwd vaak veel directer schadelijk voor het milieu.
Als je life-cycle analyses gaat doen komen kunststoffen vaak heel erg gunstig uit de bus, ondanks dat ze van olie worden gemaakt en ondanks dat ze slecht afbreekbaar zijn in de natuur.

http://ecoadvice.stanford.edu/images/coffee_graph.png

Dit neemt niet weg dat er nog steeds een groot afvalprobleem is. Echter, de reden dat ik dit zeg is omdat er een technische onjuistheid zit in de aanname dat het 'heel slecht' is om een kunststof product na één gebruik weg te gooien. Indien het product niet in de natuur maar in de reguliere afvalstromen terecht komt is het helemaal niet zo slecht.

*Berekeningen zijn niet nauwkeurig en gebaseerd op ietwat verouderde getallen, maar ruwweg correct als snelle schatting.


Een betere oplossing
Statiegeld op tentjes. Laat mensen 20 euro betalen om op het festivalterrein te mogen staan, en geef ze het geld terug als ze hun tentje netjes meenemen of in de daarvoor bestemde afvalbakken deponeren. Dit is een orthogonale oplossing voor het afvalprobleem. Ook is dit geen nieuw idee.


Het product an sich
Hoezeer ik ook allerlei kritisch commentaar heb op de technische kant van het verhaal: de festipi ziet er wat mij betreft uit als een superhippe festivaltent en iets dat zeker zal aanslaan. Ik vind hem leuk, en veel aantrekkelijker dan de paar koepeltentjes waar ik in mijn leven in heb moeten slapen. De prijs is wat mij betreft ook prima voor een luxe tent. Er zijn tenten van bekende merken die nog veel duurder zijn, en als het comfort goed is en de tent goed wasbaar en herbruikbaar is zou ik geen problemen hebben met de prijs. Ik ben niet meer 18 en arm, als ik festivalganger was zou ik graag willen investeren in iets zoals dit.

Ook de marketing is goed in orde. Hun facebookpagina ziet er gelikt uit, er is voldoende communicatie, de pitch was prima in orde en de ondernemers hebben allebei duidelijk verstand van festivals. Het product is getest.

Ik zie deze tipi's wel zitten. Niet vanuit milieu-aspect, maar gewoon als product.


Project 2: Healthy Seas


Het project Healthy Seas - van visnet tot badpak is één van die projecten die probeert om het oplossen van een probleem te bekostigen met hippe producten die voortvloeien uit dat probleem. We hebben dit bijvoorbeeld eerder gezien met de Rag-bag waar men afvalkleding en lappen verwerkt tot hippe tasjes, en dit laat doen door dames die anders in 'sweatshops' moeten werken in India enz. Healthy Seas probeert ruwweg hetzelfde, maar wil het probleem oplossen dat er een hoop visnetten in de zee worden gedumpt of verloren na gebruik en voor een hoop problemen zorgen voor het waterleven. Met behulp van vrijwillige duikers halen ze deze netten uit de zee en maken van het nylon hippe kleding.


Technisch commentaar
Hoewel je zou kunnen zeggen dat dit project ook niet echt heel goed z'n best doet om het probleem zo effectief mogelijk op te lossen, is dit technisch best in orde. Nylon is in essentie >90% recyclebaar tot kleding, ook wanneer het beschadigd of vervuild is. Ook is de supply chain in principe getest; ze zeggen 30 ton aan visnetten te hebben 'opgevist', wat in de orde-grootte is die ze nodig hebben. Door het gebruik van vrijwillige duikers (wat een prima workforce is; deze mensen betekenen onder andere ook een hele hoop voor honderden wetenschappelijke experimenten en zijn bijzonder gewillig om mee te doen aan dit soort spul) houden ze de kosten van de grondstoffen laag. Doordat op kleding ongelooflijk belachelijke marges zitten (>95%) kan een deel van de opbrengst ongetwijfeld terugvloeien naar hun idealistische doelen.

De problemen die dit project heeft zijn vooral in het vinden van een retailketen die hun producten wil voeren. Ik denk dat dit probleem tweeledig is: a) ze hebben nog niet genoeg diversiteit aan producten en b) hun prijzen zijn te hoog voor retail. Let wel: kledingzaken kopen kleding in voor een fractie van de verkoopprijs. Een paar sokken van ¤5 kost misschien ¤1 om in te kopen. Als je in retailketens wilt verschijnen moet je bereid zijn flinterdunne marges op je eigen product te hanteren.

Ik denk dat ze beter kunnen proberen om heftig te investeren in marketing en hun producten beter via online e-tailers te verkopen. Deze hanteren aanzienlijk lagere marges en geven meer ruimte voor kwalitatief betere, duurdere producten.

Daarnaast zou ik sterk aanraden om het bedrijf om te vormen tot goed doel met winstoogmerk (ja, dit bestaat) zodat het ondernemerschap zich geheel kan richten op het maximaliseren van het geld dat kan gaan naar het recoupereren van visnetten uit de zee, en het bedrijf ook donaties kan accepteren en hierin wordt getoetst. Zo kunnen potentiële donateurs precies zien hoe effectief hun idealen daadwerkelijk worden aangepakt.


Het product an sich
Momenteel is hun eerste product sokken. 30% gerecycled nylon, 70% biokatoen. Ongetwijfeld prima sokken. Kan niet veel mee misgaan. Ik draag persoonlijk liever 100% katoen.

Als puur bedrijf denk ik dat Healthy Seas veel problemen gaat hebben om groot te worden. Als goed doel denk ik dat ze een betere kans hebben. Hoe dan ook lijken ze oprecht met hun doel bezig te zijn en is dit een team dat de wereldprijs goed zal kunnen gebruiken.


Project 3: Dutch Solar Cycle

http://voordewereldvanmorgen.nl/Render/Upload/Roy_Ensinkf_fotografie_6_W413_H226_CRCenter95.jpg
Dit project zet zich in om een elektrische fiets te maken die zichzelf kan opladen met een zonnepaneel dat - in de wielen wordt gemonteerd. Hiermee wil het team meedoen aan The Sun Trip, een fietstocht van 7000km op zonne-energie. Deze fiets noemen ze 'S-Bike'.


Technisch commentaar
Oef, man, waar te beginnen. Dit lijkt helaas weer de zoveelste Solar Roadways. Zouden ze hier hun idee vandaan hebben?

Even wat context: Solar Roadways was een vrij populaire Kickstarter/Indiegogo-campagne van een bedrijf dat beweerde het gouden ei te hebben gevonden: zonnepanelen in wegen. Want er zijn zoveel wegen, als we al die wegen ombouwen naar zonnepanelen waar je op rijdt, kunnen we ontzettend veel energie opwekken. En we maken de zonnepanelen intelligent met allemaal sensoren en LEDs. Geweldig toch?

http://i.vimeocdn.com/video/276883926_640.jpg

Klinkt cool, totdat je bedenkt dat het véél goedkoper en technisch beter is om asfalt voor de weg te gebruiken en daarnaast gewone zonnepanelen. De zonnepanelen op de weg worden constant beschaduwd, hebben een ongunstige oriëntatie ten opzichte van de zon, worden heet, vervormen, worden vies en slijten, etc. etc. Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Hetzelfde geldt voor DSC. Ze pretenderen 'nederland opnieuw op de kaart te willen zetten als innovatief, duurzaamheid gericht en beste fietsland ter wereld'. Met een rechtopfiets. Met zonnepanelen in het wiel.....

Ik neem aan dat het winnen van The Sun Trip het doel is van dit team. Waarom zou je meedoen als je niet wilt winnen? Laten we eens kijken wat het doel is van The Sun Trip:
In addition to being an amazing adventure by itself, The Sun Trip offers two categories of optional challenges:

Solar Race : this challenge will reward the participant or the duo who gets to Astana the fastest using only solar (and leg!) energy.

Solar Adventure Sun Tripper : awarded by a jury composed by former participants and other notable people, this challenge will reward the adventurers that will best embody the values and spirit of the Sun Trip, living a complete adventure.

Public Choice Award : just as in the first edition, the public will vote for their favorites through the official Sun Trip 2015 blog.
De eisen voor de fiets zijn: niet breder dan 1 meter, minimaal 100Wp en maximaal 500Wp aan zonnepanelen, maximaal 3 wielen + 2 wielen aanhanger. Er mag maximaal 1100Wh aan batterijen worden meegezeuld. Alle energie voor het fietsen moet van zonne-energie en trapkracht komen. Er mag maximaal 45km/h gefietst worden op elektrische ondersteuning.

Dit is een solved problem. Dit bestaat al. Koop een e-WAW en plak hier 500Wp aan thin film zonnepanelen op. Deze fiets gaat met gemak 45km/h op alleen al de elektrische ondersteuning, die beperkt is tot 250W. Oh hé... iemand heeft exact dit al gedaan.

http://thesuntrip.com/wp-content/uploads/2013/04/1.Velo-Mobile-1024x768.jpg

Deze fiets is 2 jaar geleden in elkaar geknutseld voor de vorige editie van The Sun Trip en was ruim 2x zo snel als de eerstvolgende deelnemer. Maar hij ging te snel en werd daarom gediskwalificeerd. Op het moment dat hij met 65km/h door een tunnel ging, was hij bovendien volledig op menskracht aan het fietsen.

Het Dutch Solar Cycle-team bouwt dus nu een fiets die:
  • Anaerodynamisch is, totaal niet innoveert op het fietsdeel
  • Zonnepanelen heeft die 90 graden verkeerd geörienteerd zijn
  • Zonnepanelen heeft die onnodig extra onafgeveerd gewicht toevoegen wat het comfort vermindert
  • Het onafgeveerde gewicht zorgt ook voor een grotere kans op lekken
  • De zonnepanelen moeten door inefficiënte, slijtgevoelige en onbetrouwbare glijcontacten hun energie overbrengen naar het frame
  • De zonnepanelen worden continu anders georienteerd, wat het moeilijk maakt voor een MPPT om ze efficiënt te kunnen gebruiken
  • De zonnepanelen worden continu deels beschaduwd door andere delen van de fiets, zoals de voorvork
  • De zonnepanelen zijn fragiel maar zitten desondanks op een slecht beschermde plek op de fiets
  • De zonnepanelen worden snel vies
  • De zonnepanelen worden continu blootgesteld aan de vrij significante vervormingen in spaken en wiel.
  • Het toegevoegde gewicht zorgt voor extra weerstand
Ik weet ook niet of ze met dit concept überhaupt voldoen aan de eisen van TST. Er wordt vereist dat minimaal 100Wp aan geïnstalleerd vermogen op de fiets zichtbaar is. Door de oriëntatie van de zonnepanelen is op ieder moment maar één zijde van het wiel energie aan het opwekken, dus als jury zou ik geen genoegen nemen met de stelling dat zonnepanelen aan beide kanten tellen voor het geïnstalleerd vermogen. Het bruikbaar oppervlak van een 28"-wiel is een donut-vorm van 280mm 'dikte' en een binnencirkeldiameter van 50mm. Dat geeft een oppervlak van zo'n 0,25m2 per wiel, of een halve vierkante meter totaal. Bovendien moeten de cellen ongunstig op deze 'donut' geplakt worden, waardoor je packing factor waarschijnlijk niet eens 0,75 is. Met zo weinig oppervlak haal je alleen met de beste polykristallijne of multi-junction (space-grade) panelen de 100Wp. En om eerlijk te zijn zou ik vanwege bovenstaande problemen in de praktijk juist thin film gebruiken in een duurzame oplossing. Daarmee haal je de 50Wp niet eens.

Er is bovendien nog géén werkend model gemaakt en geen technische kennis in het team om de (significante hoeveelheid!) vereiste elektronica te ontwerpen. Wellicht dat ze met off the shelf spul willen werken, maar ik verwacht beter van TU-studenten.

Naast deze fiets is een verder doel van het team om mensen te wijzen op de breed aanwezige mogelijkheid van embedded solar in allerlei producten, niet alleen fietsen maar ook bijvoorbeeld persoonlijke elektronica (telefoons, laptops met zonnecellen die de accu opladen). Dit is een twijfelachtig statement om dezelfde redenen als die ik gaf bij de Festipi. Het is onwaarschijnlijk dat embedded solar een betere oplossing is dan het opladen met een even dure maar vééééééél efficiëntere vaste zonnepaneelinstallatie op je huis. Er zijn nichetoepassingen voor embedded solar en ik zou zelfs zeggen dat zonnepanelen in je wiel best een toepassing kunnen hebben in sommige situaties, maar niet voor algemeen gebruik.

Daarnaast wil DSC dat dit soort fietsen op de Nederlandse markt komen als 'innovatief' product. Ze hebben op geen enkele manier gedemonstreerd dat ze de technische problemen met zo'n systeem kunnen oplossen of dat dit de meerprijs van zo'n fiets waard is.


Project 4: C2O neutrpaal cmement kakmen uti etbonpuin

's Werelds slechtst geschreven pitch vinden wij op het project CO2-neutraal cement maken uit betonpuin. Kom op mensen, kijk je teksten na.

http://voordewereldvanmorgen.nl/Upload/DSCF2630.JPG

Dit is een project van consultancybedrijf, SCC B.V. te Oss, die een inmiddels aan alle kanten dichtgepatenteerd apparaat heeft gemaakt, de 'SlimBreker', die betonpuin kan opbreken tot zijn onderdelen, soort van. Normaal betonpuin wordt vrij grof opgebroken en is als afvalproduct alleen bruikbaar als ruw verhardingsmiddel voor wegen. Door het puin fijner te kunnen breken kan het zand en naar eigen zeggen ook een flink deel van het cement hieruit worden teruggewonnen.

Beton wordt gemaakt uit drie bestanddelen: zand (voornamelijk SiOx), een vulmiddel zoals grind of stenen en cement. Cement is de 'magie' in beton: wanneer beton 'droogt', droogt het niet alleen, maar het cement vormt met behulp van water chemische verbindingen met het vulmiddel waardoor het zo hard wordt als.. nouja, beton. Zonder deze verbindingen zou het gewoon een droog hoopje zand en stenen zijn. Wanneer beton eenmaal gegoten en gehard is kun je de bestanddelen hier niet meer uit halen, want het cement heeft chemisch gereageerd met de rest en is fysiek een andere stof geworden (cementsteen).

Het idee van de SlimBreker is dat je een deel van het betonpuin zó goed kunt opbreken dat het puin dat tot voor kort 100% afval was, nu weer deels kan worden gebruikt in de productie van nieuw beton. Dit is erg handig, want op die manier is minder transport nodig (je hoeft minder nieuwe bestanddelen met de vrachtwagen naar een bouwplaats te brengen - immers, waar gebouwen worden afgebroken wordt waarschijnlijk in no-time weer een nieuw bouwsel van beton neergezet) en de kosten zijn lager.

Daarnaast is de SlimBreker zuiniger in het gebruik dan conventionele brekers. Hier schijnen onafhankelijke rapporten over te bestaan.


Technisch commentaar
Als de SlimBreker doet wat er wordt gezegd wat hij doet, zie ik niet waarom dit project meedoet aan VDWVM. CO2-uitstoot bij cementproductie is een gigantisch milieuprobleem en alles wat hier meetbaar, goedkoop en breed inzetbaar aan gedaan kan worden zal in no-time de standaard worden in de bouwwereld. Bovendien zie ik niet hoe ¤10.000 dit bedrijf kan helpen. Ik zie liever de ¤10.000 naar een kleinschaliger project gaan dat meer profijt heeft van dit bedrag. Voor SCC B.V. is dit chump change.

Daarnaast is er niet echt veel nuttig publiek bij de ASN Bank te vinden. Wellicht willen ze een ingang vinden bij de bank zelf, kijken of de ASN hierin wil investeren ofzo?

Hoe dan ook, voor wat betreft de techniek: waarschijnlijk klopt het wel wat ze zeggen. Nouja, het is onzin dat ze CO2-neutraal cement kunnen maken. Dat is chemisch gezien onmogelijk. De manier waarop ze dit sluitend maken is door te zeggen dat de (gigantische hoeveelheid) energie die nodig is om cementsteen terug te reduceren naar bruikbaar cement, wordt gegenereerd door biobrandstoffen. Whatever. Zo kan iedereen alles eco maken. Maar het is niet nodig om dit soort claims te maken; er zit duidelijk solide technische kennis achter het product en het is vanuit mijn beperkte kennis van civiele techniek en betontechniek zeer aannemelijk dat de SlimBreker theoretisch kan doen wat er wordt gezegd.

Oudere betontechnieken lieten inderdaad vrij veel ongebruikt cement in het beton zitten, omdat ze expres 'te weinig' water toevoegden aan het cement. Dit zorgt voor een stijver, doch minder taai beton. Tegenwoordig is dit niet meer het geval; moderne civiele techniek maakt gebruik van beton waarin altijd 100% van het cement gereageerd heeft. Cement is het duurste bestanddeel van beton, hier is veel te besparen. Desalniettemin: vrijwel alles wat in de wereld uit beton is gemaakt is met oudere, cementverspillende technieken gedaan en hier kan zeker nuttig cement worden herwonnen.

Dit project heeft ongetwijfeld de grootste ecologische impact als het daadwerkelijk doet wat ze beloven. Maar ik vind het project niet binnen de Wereldprijs passen en ik denk dat SCC B.V. zelf ook niet zoveel te winnen heeft met de tijd die ze erin investeren. Ik zou ze sterk aanbevelen om gewoon eens met AgentschapNL te spreken over een innovatiesubsidie of over een RAAK-subsidie samen met een paar aannemers of sloopbedrijven. SCC doet zo te zien al mee met Climate-KIC (de europese subsidiepot/denktank hiervoor) en MVA Nederland.


Conclusie

Het was een interessante middag met interessante projecten. Het meest passend binnen de wereldprijs en het meest sympathiek was wat mij betreft Healthy Seas. Puur op basis van ecologische impact was SCC B.V. het meest imposant. De Festipi is een mooi product dat het zeker goed zal doen op de markt, maar waarover ik twijfel over de werkelijke ecologische impact als je echt in detail gaat treden. De zonnefiets is niks dan een bron van frustratie voor mij.